ANG KASAYSAYAN AT PAKIKIBAKA

 NG MARALITA SA KALAKHANG

 MAYNILA (1900-2000)

Ulat Nina

Dr. Edberto Villegas

Prof. Roland Simbulan

Prof. Doroteo Abaya

Mga Nilalaman

Pangkalahatang Pambungad: Ang Maralita sa Kalakhang Maynila

I.               Ang Kasaysayan at Pakikibaka ng Uring Manggagawa sa Kamaynilaan

II.         Ang Maralitang Tagalunsod sa Kalakhang Maynila

III.    Ang Kababaihan sa Lansangan: Ang Prostitusyon at “Sex-Trafficking” sa Kalakhang Maynila

Pagsusuma at Konklusyon

ANG MARALITA SA KALAKHANG MAYNILA:

PANGKALAHATANG PAMBUNGAD

Ang Maralita sa Kalakhang Maynila: Pangkalahatang Pambungad

Anakpawis. Mahirap. Dukha. Pobre. Nagdidildil ng asin. Isang kahig, isang tuka. Maralita.

Marami tayong mga salita at kataga para sa kahirapan dahil ito ang reyalidad para sa nakararaming mga Pilipino. Karamihan sa mga maralita sa Pilipinas ay nasa kanayunan, ngunit ipinapahiwatig ng mga estadistika na ang bilang ng mga maralita lalo na sa Kalakhang Maynila ay mabilis na lumolobo. Ito ang dahilan kung bakit isinagawa namin ang pananaliksik na ito: upang mabigyan ng tamang pansin ang kalagayan at kasaysayan sa pakikibaka para sa disenteng pamumuhay at kabuhayan ng maralita sa itinuturing na pangunahing sentro ng urbanisasyon sa Pilipinas. Minarapat din naming ikawing ang pananaliksik na ito sa nakaraang sandaang taon mula 1898 hanggang 1998 bilang pagkilala sa sentenaryo ng Pilipinas bilang isang bansa.

     Ang aming pananaliksi, na nararapat pang pag-ibayuhin ng mga darating pang pananaliksik ukol sa maralitang tagalunsod (urban poor studies), ay  hinati sa tatlong mahahalagang bahagi:

     1. Ang Kasaysayan at Pakikibaka ng Uring Manggagawa sa Kamaynilaan, na itinalaga sa pamamahala ni Dr. Edberto Villegas;

     2. Ang Maralitang Tagalunsod sa Kalakhang Maynila: Ang Kanilang Pangkalahatang Kalagayan at Pakikibaka para sa Makataong Pamumuhay, na itinalaga sa pamamahala ni Prof. Roland Simbulan; at

     3. Ang Kababaihan sa Lansangan: Ang Prostitutsyon at “Sex Trafficking” sa Kalakhang Maynila, na itinalaga naman sa pamamahala ni Prof. Doroteo Abaya.

     Bawat bahagi ay tumatalakay muna sa kalagayan ng partikular na maralita. Bumabalangkas din ito ng kanilang kasaysayan bilang sektor sa Maynila gayundin ang kanilang mga kasaysayan sa pakikibaka para sa disenteng kabuhayan. Marami sa aming mga pinagsangguni sa pananaliksik ay batay sa mga panayam sa mga kinauukulang sektor, gayundin sa mga dokumento at mga inilathala ukol sa paksang ito.

     Matutunghayan sa mga kalagayan ng mga manggagawa, maralitang tagalunsod at ng mga “kalapating mababa ang lipad” na iisa ang pinagmumulan ng kanilang mga suliranin: ang kawalan ng katatagan sa hanapbuhay. Ang kalagayang ito ang siyang nagbibigay sa kanila ng di-matiwasay na pamumuhay. Marami na ring mga pag-aaral at publikasyon ang naglayong ugatin ang dahilan ng kahirapan sa mga sentrong siyudad sa bansa. Ang ilan ay tumukoy sa malalaking populasyon bilang ugat. Ang iba naman ay kultura ang sinisisi. Ang iba, ang di-mapigilang pagdagsa ng mga tao mula sa kanayunan patungong siyudad na siya namang dahilan kung bakit kulang na kulang ang serbisyo-publiko. O di kaya ay sinisisi ang kanilang mga bisyo.

     Ayon mismo sa datos mula sa National Statistics Office (NSO), mahigit tatlong milyong Pilipino ang walang hanapbuhay sa pagbubukas ng panibagong milenyo. Ito ay katumbas ng 10.1% ng kabuuang bilang ng lakas paggawa sa bansa. Bukod dito, mayroon ding 5.5 milyong manggagawa ang underemployed, o mga nagtatrabaho ng wala pang 40 oras bawat linggo. Ibig sabihin, halos siyam na milyong Pilipino ang tagilid ang kabuhayan, at ang mga ito ang bumubuo ng maralita.

     Lalong inaasahan na lalong mababaon sa kanilang pagkalugmok ang mga maralita dahil sa neoliberal na mga patakarang ipinapatupad ng pamahalaan. Gayundin ang liberalisasyon, deregulasyon at pribatisasyon na lalong nagpapahirap sa maraming Pilipino. 

     Kung tapat ang ating pamahalaan na tuparin ang pagpapaunlad sa kabuhayan ng maraming Pilipino, lalo na ng maralita, dapat na isulong nito ang makabansa at makataong programang pang-ekonomiya. Dapat na ipatigil ang pribatisasyon ng mga kompanyang pag-aari ng gobyerno at pataasin ang sahod ng ordinaryong manggagawa at mga empleyado ng gobyerno.  At kasabay ng programa sa seguridad sa pagkain, dapat tuparin ng pamahalaan ang matagal nang hinihintay na tunay na repormang agraryo sa kanayunan.

I.   ANG KASAYSAYAN AT PAKIKIBAKA NG URING MANGGAGAWA SA KAMAYNILAAN

Paunang Salita

         Ang bahaging ito ay maglalahad ng kasaysayan at pakikibaka ng Manggagawa bilang bahagi ng mga batayang uri sa Kamaynilaan. Sa seryeng ito, ang paksa ay ang uring manggagawa sa Kamaynilaan.

          Mabibilang sa daliri ang pag-aaral na nalathala ng Pamantasan ng Pilipinas at maski ng ibang institusyon tungkol sa uring manggagawa.  Ang karamihan na pag-aaral tungkol sa mga batayang uri ng lipunan ay nakakonsentra sa mga maralitang tagalunsod.  Inaasahan na ang akdang ito ay makakabaling ng atensyon sa ating mga iskolar at istoryador sa kalagayan ng uring manggagawa sa ating lipunan.  Isa ding layunin ng pananaliksik na ito ay ang mabigyan ng perspektibang pangnasyonal ang kasaysayan at pakikibaka ng uring manggagawa sa Kamaynilaan.

          Sunod sa mga magsasaka, ang mga manggagawa sa industriya at serbisyo ay bumubuo ng pinakamaraming uri sa Pilipinas at ang bulto nila ay nasa Kamaynilaan.  Sila ang pundasyon ng pinakaabanteng puwersa ng produksyon sa bansa, kaya nararapat lamang na maunawaan ng sambayanan ang kanilang suliranin at adhikain.  Sa layuning ito, isinusulong ng Manila Studies Program sa pamamagitan ng pag-aaral tungkol sa mga batayang uri, ang katapatan ng ating mga mananaliksik istoryador.

Panahon ng 1800

       Noong pangalawang bahagi ng 1800 naging aktibo ang mga dayuhang Ingles at Amerikano sa Kamaynilaan sa pangangalakal para sa eksport.  Mula noong 1821 nang pinaluwagan ng mga Kastila ang pagpasok ng ibang dayuhan sa pangangalakal sa Pilipinas at dahil sa pagbukas ng Suez Canal noong 1869 na pinaiksi ang ruta mula sa Kanluran tungo sa malayong Silangan, nagtayo ang mga taga-Kanluran, lalo na ang mga Ingles at Amerikano, ng mga bahay kalakalan (trade houses) sa Maynila.  Lalong umigting ang posisyon ng Maynila bilang sentro ng negosyo sa Pilipinas.  Umabot sa 2/3 ng mga manggagawa noong pangalawang bahagi ng 1800 ang nasa Maynila at mga karatig pook nito, kagaya ng Cavite.  Sa 2,184 establisimyento ng inulat noong 1902, 876 ay nasa Maynila.1 Ang nangunguhang industriya, kung saan may pinakamaraming manggagawa, ay mga pagawaan ng tabako at sigarilyo, na ang malaking bahagi ay pang-eksport.  Ang isang malaking pagawaan ay ang San Miguel Brewery na itinatag noong 1887 sa Maynila at siyang tanging nagmamanupaktura ng serbesa na may 250 manggagawa.

Ang Mga Gremios at ang Rebolusyon ng 1896

        Dahil sa kahirapan ng uring manggagawa at dahil pinagbabawal silang humingi ng pagtaas ng sahod ng isang batas ng mga Kastila, ang Artikulo 543 ng Koda Penal, ang mga manggagawa ay nagtayo ng mga tinatawag na gremios, samahang tulong-tulungan para sa mga nagigipit sa kanila sa kabuhayan.  Halimbawa, kung biglang may namatay na kamag-anak ang isang manggagawa ay maaaring lumapit siya sa kanyang gremio upang humingi ng abuloy. Mula sa mga gremio sa Maynila, nakaorganisa sina Andres Bonifacio at mga kasamahan niya sa Katipunan ng mga bagong kasapi para sa rebolusyon.  Kailangang malaman na si Bonifacio ay galing sa uring manggagawa, isang bodegero sa warehouse ng Fletcher & Co., kumpanyang pag-aari ng mga Amerikano sa Tundo.

          Ang mga balangay na binuo ng Katipunan ay aktibong kumikilos sa mga pagawaan sa Maynila.  Ang isang halimbawa nito ay ang balangay “Mahigante” sa Tundo na lihim na kumikilos sa “Diario de Manila”, isang palimbagan, kung saan lahat ng manggagawa ay kasapi ng balangay na nabanggit, maliban sa isang katiwala ng Kastilang may-ari ng palimbagan.  May dalawang manggagawa sa “Diario de Manila,” sina Aguedo del Rosario at Apolonio de la Cruz, na nagpupuslit ng mga tipo ng palimbagan para sa dyaryo ng Katipunan, ang Kalayaan.2  Dalawa naman migranteng manggagawa (mga overseas contract workers ang tawag natin ngayon sa kanila) mula sa Australia ang nag-ambag ng isang imprenta para sa Katipunan.  Salaysay ni Dr. Pio Valenzuela:

“Ang imprenta ng Katipunan ay iniambag ng dalawang Pilipino mula Kalibo, sina Francisco del Castillo at Candido Iban, na parehong maninisid na nagtrabaho nang ilang taon sa Australia, at sumapi sa Katipunan nang makabalik sa Pilipinas noong 1895, kabilang ang ilan pang mga kasama na ang mga pangalan ay hindi ko na ngayon matandaan.  Bilang mga kasapi ng Katipunan, nang malaman nila na ang samahan ay nangangailangan ng palimbagan, personal at boluntaryong bumili si del Castillo ng isang imprenta mula kay Antonio Salazar ng “El Cisno” sa daang Carriedo. Iniambag niya ang imprenta sa Katipunan, at inilipat sa bahay ni Bonifacio sa daang Zurbaran.  Napakadakila marahil ng pagkamakabayan sina del Castillo at Iban na nag-ambag sila ng P400 na pambili ng imprenta, gayong sila ay mga maninisid lamang at hindi mayayaman, na mayroon lamang, ayon kay Bonifacio, ng kabuuang P1,000 na pinagkunan ng P400.  Ang dalawa ay bumalik sa Kalibo sa natirang P600, at bilang mga kasapi ng Katipunan ay nagtrabaho at tumulong sa rebolusyon hanggang mapatay ng mga Kastila.”3

Nang sumiklab ang rebolusyon ng 1896, maraming manggagawa sa Maynila ang napasabak sa labanan.  Sa katunayan, ang mga unang binaril ng mga Kastila sa Luneta sa paratang sila’y mga kasapi ng Katipunan ay mga manggagawa mula sa Mandaluyong.  Ang Mandaluyong ay ang lugar kung saan may pinakamaraming balangay ng mga Katipunero.  Ang grupong binaril ng mga Kastila sa Luneta ay pinamumunuan ni Sancho Valenzuela, isang mason.4

Masasabi na noong panahon ng rebolusyon ng 1896, nagpapasimula mabuo sa kamalayan ng mga manggagawa sa Maynila na sila ay isang pinagsamantalahang uri sa lipunan at kailangan sama-samang kumilos kasabay ng ibang mamamayang api.  Si Bonifacio ay isang masugid na mag-aaral ng kasaysayan ng rebolusyong sa Pransiya noong 1789 at maaaring natunghayan niya ang partisipasyon ng uring manggagawa sa himagsikang ito, ang pagsalakay ng mga sans cullote (walang kuwelyo) sa Bastille noong ika-14 ng Hulyo 1789 at ang mga itinayong radikal na organisasyon mula sa uring manggagawa sa Paris, ang Montagnards at Droit de Hommes (Kalayaan ng mga Tao).   

Ngunit ang kamalayang anak-pawis na dala nina Bonifacio at Emilio Jacinto ay mula sa teorya ng karapatan ng mga tao na hubog ng mga peti-burgis na manunulat bago at pagkatapos sumapit ang rebolusyong Pranses, mga teorya nina Jean Jacques Rousseau at Jean Paul Marat.  Ang karapatang ipinaglalaban ng mga uring peti-burgis at burgis ay mga karapatang pulitikal at kultural sa pagpapalakad ng pamahalaan at paghubog ng edukasyon ng mga mamamayan.

Napasanib ang uring manggagawa sa mga ganitong adhikain sa akala nilang mapapahusay din ang kanilang kalagayang pangkabuhayan.  Ngunit nang matapos ang rebolusyong Pranses, ang mga burgis at peti-burgis ang bagong namuno sa pulitika at ang pangakong inaasahan hinggil sa karapatang pulitikal at ekonomikal ng uring manggagawa at ibang batayang uri ay di natupad.  Dahil di pa gaanong nasusuri ng mga istoryador ang mga ganitong kinasapitan ng rebolusyon Pranses sa kapanahunan ni Bonifacio, ang napulot ng Supremo ng Katipunan at ni Jacinto (ang itinuring na “utak ng Katipunan”) ay mga ideya ng mga peti-burgis ukol sa karapatan ng tao at kalayaan.

Kaya, madaling nagtiwala si Bonifacio sa mga peti-burgis na humantong sa kanyang kamatayan noong ika-10 ng Mayo 1897 sa kamay na mayamang maylupa na si Emilio Aguinaldo.

Pagdating ng mga Amerikano, 1898

        Nang masupil ang rebolusyong Pilipino ng mga puwersang Amerikano dala ng katangahan ni Aguinaldo na nagtiwala sa mga imperyalistang dayuhan na nangako na tutulungan at di kukubkubin ang Pilipinas, agad siniil ng kolonyalistang pamahalaan na itinatag ng bagong mananakop ang sumisibol na kilusang manggagawa sa Maynila.  Hindi pinawalang-bisa ng mga Amerikano ang batas ng mga Kastila na nagbabawal sa paghingi ng taas ng sahod ng uring manggagawa.  Si Isabelo de los Reyes at Dominador Gomez ay binilanggo noong 1902 at 1903, magkasunod, dahil namuno sila ng mga welga sa Maynila at humihingi ng dagdag na sahod.  Ang pinamunuan ng dalawang lider-obrero na ito ay ang Union Obrero Democratico Filipinas (UOD) na binuo ng mga unyon mula sa pabrika ng sigarilyo at tabako ng Maynila.  Ang UOD, pagkatapos supilin ng pamahalaang Amerikano, ay inorganisa muli sa Union Obrero Democratico de Filipinas (UODF).  May 150 unyon, mga dating gremios, ang sumanib sa UODF at nakamobilisa ito ng 100,000 sa isang malaking demonstrasyon sa harap ng Malacañang noong ika-1 ng Mayo 1903.5

Ang Kalagayan ng Uring Manggagawa sa Maynila sa Ilalim ng Kolonyalistang Pamahalaan ng mga Amerikano

          Sapagkat walang batas sa haba ng oras paggawa, ang panahon ng pagtratrabaho ay umaabot mula 9 hanggang 12 na oras bawat araw sa mga pagawaan sa Maynila.  Ang gastos para mabuhay sa isang araw ang karaniwang manggagawa noong 1905 ay tumaas nang husto dahil sa digmaang Pilipino-Amerikano na nagdulot ng pagbaba ng halaga ng pilak na ginagamit bilang pera sa Pilipinas. Ang isang lider manggagawa noong panahon na iyun ay nagsabing:

“Noong panahon ng mga Kastila nang ang mga manggagawa ay tumatanggap ng 20 sentimos bawat araw, ang bigas ay naghahalaga ng 12 sentimos bawat ganta; ngayon na may bigas, kailangan gumastos ka ng 40 sentimos para sa isang ganta.  Dati ang karaniwang isda ay naghahalaga ng 2 para sa isang sentimo lamang, ngayon kailangan bilhin mo ito ng 4 sentimos bawat isa.  Dati-rati’y maaari kang makabili ng pang itaas at pantalon sa halagang 30 o 40 sentimos, ngayon ang pinakamurang Amerikana ay $2.50 hanggang $8; kailangan ngayon gumastos ang mga manggagawa ng $50 hanggang $70 buwan-buwan at sa halip na tumira sa sariling bahay sila ay nagsasamahan na sa isang bahay.”6

Para maunawaan kung gaano kakapos ang mga manggagawa sa Maynila, kailangang ihambing ang gastos para mabuhay sa isang araw ang nabanggit ng lider-obrero sa itaas ng karaniwang pang-araw-araw na sahod noong 1902, sa ilang piling trabaho sa Maynila:

Talaan 1.  Haba ng Trabaho at Sahod sa Isang Araw sa Maynila (1905)

Pinagkuhanan ng Datos: Clark, Victor Selden.  Labor Conditions in the Philippines.  Bulletin of the Bureau of Labor, Washington Government Printing Office, US, 1905, p. 820.

Ang karaniwang manggagawa sa Maynila ay nakatira sa slum areas na ang kapaligiran ay nakakasira ng kalusugan. Pagkatapos ng isang survey sa slum areas sa Kamaynilaan noong 1940, sinabi ng ispiker ng National Assembly na si Yulo, isang malaking hasendero, na:

“Ang mga taong nakita ko na nakatira sa slum areas ay nabubuhay nang mas masahol pa sa mga hayop.  Ang hinihinga nilang hangin ay napakabaho, at anumang ispasyo na itinuturing nilang parke ay ginagamit din dumihan nila kung saan naglalaro ang mga bata dahil walang ibang playground.”7

Sa isang sarbey namang ginawa sa 3,600 pamilya sa Tundo, kung saan pinakamaraming manggagawa sa Maynila ang nakatira, natuklasan na higit pa sa kalahati ang “nakatira sa masisikip na bahay at maruming kapaligiran” at “may 34% ng mga bata ay namamatay bago pa makarating ng gulang upang mag-aral.”8

Ang Katipunang ng mga Anak Pawis

          Noong ika-5 ng Mayo 1929, ang Katipunan ng mga Anak Pawis (KAP) ay natatag sa Maynila.  Ang mga nagpasimula nito ay galing sa pederasyon ng Congreso Obrero de Filipinas (COF) na binuo noong ika-1 ng Mayo 1913, pagkabuwag ng UODF.  Dahil nais ng liderato ng COF na makipagsabwatan sa pamahalaan kolonyal ng mga Amerikano at umalis sa pakikipag-alyansa sa mga itinuturing nilang mga kaliwang organisasyon, nag-walkout ang ilang delegado sa pamumuno ni Crisanto Evangelista sa kombensyon ng COF noong Mayo 1929.  Mula sa mga nag-walkout na ito, naghubog ang KAP na siya naman ang nagtuklas sa pagbubuo ng Partido Komunista ng Pilipinas noong 1930 sa Tundo, Maynila. 

Bagaman may naitatag na Partido Obrero noong 1922 na nagbabandila ng partisipasyon ng uring manggagawa sa pulitika at ang mabigyan ng ganap na kalayaan ang Pilipinas, di malinaw ang kaibahan ng ideolohiya nito tungkol sa pagbabago ng lipunan sa ideolohiya na dinadala ng mga partido ng mga peti-burgis.9 Ito ang dahilan kaya itinatag ang Partido Komunista ng Pilipinas upang isulong ang prinsipyong tunggalian ng mga uri at ng sosyalismo.

Ang KAP ay nagpalabas ng mga publikasyon--ang Tinig Manggagawa, Bisig at Lagablab--at nakipag-ugnayan sa Kalipunang Pambansa ng mga Magbubukid sa Pilipinas.  Ang programa ng KAP ay makibaka para sa ganap na kalayaan ng Pilipinas, agawin ang pamumuno tungkol dito sa kamay ng mga partido ng mga burgis at peti-burgis, mag-organisa ng di-organisadong mga manggagawa at hikayatin ang mga organisadong manggagawa mula sa kontrol ng mga kanang liderato.  Nang dumating ang ika-1 ng Mayo 1930, umabot na ang kasapian ng KAP sa 45,000. 

Ang ilang unyon na sumapi sa KAP ay mula sa Philippine Long Distance Telephone Co., ang International Harvester McCormick Co. (isang kumpanyang nagbebenta ng mga makina para sa sakahan), ang Manila Rope Co., ang Franklin Baker Co. (isang kumpanya ng langis mula sa niyog na nakabase sa San Pablo, Laguna) at ang Union de Obreros Estivadores de Filipinas (UOEF), ang unyon ng mga kargadores at bodegeros sa mga daungan ng mga barko.10

Ang Malaking Welga ng mga Manggagawa sa Tabako noong 1934

          Ang lumalalang kahirapan ng uring manggagawa sa Maynila noong dekada 1930 ay sumiklab sa malaking welgang nilunsad ng mga manggagawa ng tabako sa pamumuno ng KAP noong 1934.  Dahil sa patuloy na pagtaas ng presyo ng mga bilihin at pagbaba ng produksyon ng mga sigarilyo na siyang naging pangunahing negosyo sa Maynila, ang kalagayan ng mga manggagawa sa mga pabrika ng tabako at sigarilyo ay sumama nang sumama.  Ang pagbaba ng produksyon ng mga sigarilyo sa Maynila ay dala ng lumalaking importasyon ng mga sigarilyo mula sa Amerika.  Ang tunay na halaga ng sahod na di tumataas ay patuloy na bumababa pa.  Ang mas masama ay ang mga may-ari ng mga pabrika ng tabako at sigarilyo, mga Amerikano, Kastila at Intsik, ay nagpapataw ng pagbawas ng sahod sa kanilang mga manggagawa.

          Ang malaking welga ng mga manggagawa sa tabako sa Maynila ay nag-umpisa noong kalagitnaan ng Agosto 1934 sa Alhambra Cigar Factory sa Tundo at kumalat na parang apoy sa apat na malalaking pabrika. Di nagtagal, 11,500 manggagawa sa pabrika ng mga tabako ang sumali sa welga at napasara nila ang 19 na kumpanya ng tabako at sigarilyo (29 na pabrika) sa loob ng anim na linggo.  Ang mga welgista ay nagmartsa sa iba’t-ibang pabrika at naghihikayat sa kapwa manggagawa na makisama sa welga. Karamihan ng pagkilos na naganap ay ispontanyo dahil mabilis ang takbo ng mga pangyayari at naiiwanan ang mga tradisyunal na mga opisyal ng mga unyon. 

Ang publiko ng Maynila dahil sa kahirapan ng buhay dulot ng Great Depression ng kapitalismo noong 1929 ay nakisimpatiya sa welga at maraming mga rali ang naganap sa Botanical Garden sa Intramuros at iba’t-ibang plaza sa Maynila sa loob ng isang buwan.  Malawak ang suportang ipinakita sa pamamagitan ng mga donasyon at mga talumpati ng mga grupo mula sa mga magsasaka, mga marino, kargadores at iba pang sektor.  Ngunit ang welga ay di humantong sa welgang bayan.  Nasupil ang welga sa ika-pitong linggo nito nang pagbawalan ang mga manggagawa sa La Minerva, isang pabrika ng sigarilyo. Ilang manggagawa ang nasawi rito.11

          Ang malaking welga ng mga manggagawa ng tabako at sigarilyo sa Maynila noong 1934 ay nagpakita ng lumalawak na kamalayang maka-uri dahil marami sa hinihiling nila sa kanilang mga manipesto ay ang tuluyang pagbabago ng buong lipunan upang magkaroon ng makatarungang pamamahagi ng kayamanan ang bayan. Ang pag-usbong nitong proleteryadong kamalayan ay dahil sa mga gawaing organisasyon ng mga unyon sa Maynila na naimpluwensahan ng sosyalistang ideolohiya na dinadala ng mga miyembro ng Partido Komunista ng Pilipinas sa mga manggagawa sa loob ng mga pabrika. Bagaman ang Partido Komunista ng Pilipinas ay ipinagbawal ng kolonyalistang pamahalaan ng mga Amerikano noong 1931 at inaresto ang mga lider nito, ang pagkakaisa ng uring manggagawa upang labanan ang pagsasamantala ng mga kapitalista ay nagsimulang magkaugat nang malalim sa mga manggagawa sa Maynila.

Ang Congress of Labor Organizations

          Pagkatapos ng Pangalawang Digmaan Pandaigdigan kung saan maraming manggagawa ang sumanib sa puwersang gerilya ng Hukbong Pagpapalaya sa Bayan Laban sa Hapon (HUKBALAHAP o HUK), binuo ang Congress of Labor Organizations (CLO) sa Maynila ng ilang unyon noong Hulyo 1945.  Ang pagtatag ng CLO ay pinaghandaan ng Committee of Workers’ Organization na sumibol noong Abril-Mayo 1945 nang hindi pa nagwawakas ang paglaban sa mga tropa ng mga Hapon.

Pagkatapos ng gera, ang kalagayan ng mga manggagawa ay lalong sumama.  Ang mga presyo ng bilihin noong 1951 ay naging tatlong beses ng kanilang halaga bago magdigmaan.  Dahil sa kahirapan ng mga manggagawa, nakamobilisa ang CLO sa mga welgang nilunsad ng libo-libong sumali para sa pagtaas ng sahod, istriktong pagsunod sa walong oras ng pagtratrabaho sa isang araw at iba pang karapatan ng mga manggagawa.  Mula Hulyo 1945 hanggang 1946, ang CLO ay namuno ng 49 na welga na sinalihan ng 40,000 manggagawa. Marami sa mga welgang ito ay nagtagumpay.  Dahil sa welga ng 5,000 manggagawa ng Manila Railroad noong Enero 1946, isang Collective Bargaining Agreement (CBA) ang nakuha nila. Sa pamamagitan ng CBA na ito, itinaas ang suweldo ng mga obrero 100%.  Ang bilang ng miyembro ng mga unyon na sumanib sa CLO ay lumaki sa unang 10 buwan ng  pagkatatag nito--mula 16,000 hanggang 80,000. Sa bilang na ito,  35,000 ay nasa Maynila.12

          Ang CLO ay sumanib sa Democratic Alliance (DA), isang pambansang partidong pulitikal na nag-aadhika ng kalayaan at industrialisasyon ng bayan.  Ang DA ay nagpatakbo ng pitong kandidato bilang kongresista; lahat ay nanalo noong eleksyon ng 1946.  Ngunit ang mga nanalong kandidatong ito ay pinatalsik sa kanilang panunungkulan sa sulso ng mga Amerikano sa pamahalaan ni Presidente Roxas. Pinagbintangan sila ng pandaraya sa eleksyon subalit ang totoong dahilan ay ang kanilang pagtutol sa mga panukalang batas na Parity Rights at Military Bases Agreement na ibinibigay sa mga Amerikano sa 1946 na konstitusyon. Hindi makuha ang ¾ na boto ng mga kongresita na kailangan para maaprubahan ang mga batas na nabanggit dahil sa patutol ng pitong miyembro ng DA.

          Sa pagtalsik ng pitong kongresita ng DA, ang mga puwersang makabayan ay nawalan ng pag-asa sa bagong kakatatag na pamahalaang Roxas na inisponsor ng mga Amerikano. Sumiklab ang himagsikan sa kanayunan sa pamumuno ng HUK. Bilang sagot ng pamahalaan ni Elpidio Quirino na pumalit kay Roxas (na namatay sa loob ng US Clark Air Base) ay ang malawakang pag-aaresto ng mga pinaghihinalaang subersibo sa Maynila at sa probinsya. Noong Abril 1951, binansagan ang CLO bilang isang subersibong organisasyon at kinansela ang rehistrasyon nito.  Ang bilang ng mga unyong pinayagan ng pamahalaan ay bumaba sa 719 noong 1952 mula sa 1040 noong 1950.13

Mula sa Pagkalansag ng CLO Hanggang sa Kasalukuyan

Sa paglansag ng CLO, namayani ang mga tinatawag na dilawan na unyon at pederasyon sa Maynila.  Itinakda ang Republic Act 875 na nagpapatampok sa CBA at Compulsory Arbitration, pagrerehistro ng unyon at panunumpa ng mga opisyales nito na sila ay hindi kasapi at hindi sasapi sa “mga subersibong organisasyon”.  Naitayo ang mga dilawang unyon na suportado ng mga Amerikano, kagaya ng Philippine Trade Union Council at ang Free Federation of Workers (FFW) na binuo sa tulong ng mga Kanong Jesuwitang pari.14

          Ngunit sa gitna ng opensiba ng pamahalaan upang supilin ang progresibong unyonismo, naitatag noong 1959 ang Katipunan ng Manggagawa Pilipino (KMP) sa pamumuno nina Cipriano Cid, Bert Olalia, Ignacio Lacsina at iba pang manggagawa na ang karamihan ay galing sa binuwag na CLO.  Binuo sa Maynila ang Lapiang Manggagawa (LM) noong 1962 na nagsisikap na palahukin ang uring manggagawa sa pulitika.

Panahon ni Marcos (1966-1986)

          Sa pag-upo ni Ferdinand Marcos bilang presidente ng Pilipinas noong 1966, masigasig na ipinatupad niya ang mga patakarang pabor sa mga kapitalista, sa partikular sa mga Amerikano, kagaya ng Investment Act of 1967 at Export Incentive Act of 1970 at iba pang batas na binuksan ng lubusan ang ekonomiya ng Pilipinas sa pagpasok ng dayuhang negosyo.  Sa pagsasamantala ng mga kapitalistang korporasyon, dumarami ang mga welgang nilulunsad ng mga manggagawa lalo na sa Maynila. Mula 527 noong 1965, umabot ang bilang ng mga welga sa 1043 noong 1972 bago ideklara ang batas militar ni Marcos.15

          Lumalaki rin ang mga rali at mga martsa ng bayan sa Maynila na nagbigay ng pagkabahala sa mga dayuhang kapitalista.  Kaya noong ika-21 ng Setyembre 1972, idineklara ni Marcos ang batas militar sa buong Pilipinas at pinalitan niya ang konstitusyon para manatili siya sa kapangyarihan pagkatapos ng kanyang terma.

Bagaman nabulabog ang kilusang manggagawa sa pagdeklara ng batas militar at pagbabawal ng welga sa pamamagitan ng batas General

Order No.5, daliang nakabangon muli ito sa pansamantalang pakagapi.  Noong 1975, naglunsad ang mga manggagawa sa La Tondeña, isang pabrika ng alak sa Maynila, ng isang malaking welga na kumalat sa 30 pagawaan sa kalunsuran na may 40,000 manggagawa.  Nang sumapit ang Hunyo 1976, nadagdagan pa ito ng 15,000 manggagawa.  Nang ginanap ang huwad na halalan ni Marcos noong 1978, sumiklab uli ang mga welga sa 12 na kumpanya sa Maynila na sinalihan ng 16,000 na manggagawa at nagpasarado sa maraming otel, pagawaan ng damit, transportasyon at industriya ng kuryente.16   Aktibong namuno sa mga welgang ito ang itinatag na Bukluran ng Manggagawa Pilipino (BMP).  Agad idineklara na subersibo ang BMP ng pamahalaang Marcos at kinulong nito ang mga lider ng organisasyon.17

          Hindi natinag ang uring manggagawa sa hagupit ng kaaway at noong ika-1 ng Mayo 1980, itinatag ang Kilusang Mayo Uno (KMU) sa Maynila.  Samantala, upang palabasin na siya ay maka-manggagawa rin,  inisponsor ni Marcos ang pagbuo ng Trade Union Congress of the Philippines (TUCP) sa pamumuno ni Democrito Mendoza at Ernesto Herrera.  Ang dilawang unyon na ito ay itinapat sa KMU.  Noong ika-13 ng Agosto 1982, pagkatapos ng paglunsad ng malaking welga ng KMU sa Bataan Export Processing Zone (BEPZ) sa Mariveles, Bataan, kung saan may 20,000 manggagawa ang nagpartisipa, sinalakay ng militar sa Maynila ang mga opisina ng KMU, NAFLU at PANALO. Ang huling dalawang organisasyon ay mga kaalyadong pederasyon ng KMU at ibinilanggo ang mga lider nito.  Si Felixberto Olalia, pinuno ng KMU, ay namatay bunga ng pagkasakit na tinamo nang siya’y nasa bilangguan.18

          Lalong umigting ang welga sa Kamaynilaan dahil sa matinding krisis na bumalot sa Pilipinas sa pagtigil ng pautang ng mga Amerikano sa rehimen ni Marcos pagkatapos ng pagpaslang kay dating senador Benigno Aquino Jr. noong ika-21 ng Agosto 1983.  Ang halaga ng piso ay bumagsak mula 63 sentimo noong 1982 (1978=100) tungo sa 38 sentimo noong 1984.19

                Sa garapalang pandaraya ni Marcos sa eleksyon noong Pebrero 1986, nagbalak ang KMU na maglunsad ng welgang bayan noong ika-25 ng Pebrero 1986, ngunit naunahan sila ng coup d’etat nina Secretary of Defense Juan Ponce Enrile at Gen. Fidel Ramos na naging diklap na pinagsimulan na tinatawag na pag-aalsa ng taong bayan sa EDSA.  Nagbitiw sa panunungkulan si Marcos sa presyur ng mga Amerikano na ginamit ang pangyayari sa EDSA bilang daan upang tuluyang makontrol ang bagong pangulo ng Pilipinas na si Corazon Aquino.

Sa Rehimen ni Aquino (1986-1992)

Sa rehimen ni Aquino ay pinatuloy ang mga patakaran ng napatalsik na diktador, kasama na ang mga mapaniil na batas sa paggawa, kagaya ng pagbabawal sa welga kung ito ay itinuturing na laban sa pambansang interes.  Sa Kamaynilaan, pinaslang ng militar noong Nobyembre ng 1986 ang bagong pangulo ng KMU na si Rolando Olalia.  Sa susunod na taon, Enero 1987, minasaker ang 13 magsasaka at manggagawa sa isang demonstrasyon sa harap ng Malacañang.  Ang demonstrasyon ay para hilingin sa bagong pamahalaan ang paglunsad ng isang tunay na reporma sa lupa.  Ang pangkalahatang kalihim naman ng BAYAN na si Leandro Alejandro ay napatay noong Setyembre 1987. 

          Lumilinaw sa uring manggagawa na ang mga programa para sa masa ni Aquino ay kasing peke ng kay Marcos.  Dahil sa pahirap na idinulot ng pamahalaang Aquino, lalo na sa pahihintulot sa mga dayuhang korposasyon na pataasin ang presyo ng langis, nanawagan ang KMU at mga militanteng grupo ng pangkalahatang welgang pang-industriya.  Nagsimulang gumulong sa Kamaynilaan ang panawagang welgang bayan noon Oktubre 1990.  Umabot sa 790 empresa at 500,000 mamamayan ang aktibong lumahok sa welgang pumarilisa ng maraming lungsod sa bansa.  Ngunit di naparalisa ang lungsod ng Maynila, sapagkat natakot ang publiko na makisama sa welgang bayan dahil may ilang grupo, tulad ng Alex Buncayao Brigade, ang nanunog ng mga bus sa lungsod.  Nagdulot ang bus-burning ng malaking sagwil sa pagsulong ng militanteng kilusan ng manggagawa at sambayanan. Nagbunga ito ng pagkakahiwalay ng kilusan ng masa at pagkatabon ng lehitimong isyu at kahilingan ng sambayanan.  Nagkaroon ng lamat ang mga alyansa.

          Nakilahok din ang mga manggagawa sa Maynila sa mga malalaking rali na nilunsad sa ekstensyon ng tratado sa base militar na hinihiling ng mga Amerikano sa Pilipinas pagkatapos ng ika-21 ng Setyembre 1991.  Samutsaring aktibidad ang inihanda ng KMU kaugnay sa isyu.  Nanawagan ito ng sustenido at malawakang kampanya upang itakwil ang bagong kasunduan sa base militar.20 Ang ekstensyon ng tratado ay di binigay ng Senado ng Pilipinas, dulot ng malawakang protesta ng bayan.

Sa Rehimen ni Ramos (1992-1998)

          Sa kapanahunan ni Ramos, lalong nadadagan ang mga batas na nakakapinsala sa kabuhayan ng uring manggagawa kagaya ng Herrera Law at Oil Deregulation Law.  Pinawalang-bisa ng una ang National Minimum Wage at ipinaubaya ang pagtatakda ng minimum na sahod sa mga tinatawag na regional wage boards sa iba’t ibang rehiyon sa Pilipinas.  Ang huling batas naman ay ibinigay sa mga kumpanya ng langis na pag-aari ng mga dayuhan ng karapatang itaas ang presyo ng kanilang mga produkto nang walang kontrol ang pamahalaan.  Sa naganap na sunud-sunod na pagtaas ng presyo na langis pagkatapos maapruba ang Oil Deregulation Law, nagtaasan din ang presyo ng maraming karaniwang bilihin na nagpalala sa kahirapan ng uring manggagawa at ng ibang sektor sa lipunan.

          Dahil din sa patakarang kontraktuwalisasyon at downsizing na inilunsad ng malalaking korporasyon, sa partikular mga pag-aari ng mga dayuhan, isang patakaran na kinunsenti ng pamahalaang Ramos, libu-libong manggagawa ang nawalan ng trabaho o naging kaswal.  Maraming welga ang naganap dahil sa kontraktuwalisasyon, kung saan ang pinakamalaki ay sa Nestle at Philippine Refining Company.  Nang pumasok ang pamahalaan ng populistang Joseph Estrada noong Hunyo 1998, lalong pinalawak ang mga pribilehiyo ng mga dayuhang kapitalista sa Pilipinas. 

II. KASALUKUYANG KALAGAYAN NG MGA MANGGAGAWA SA KAMAYNILAAN

Kalagayang Ekonomikal ng Uring Manggagawa sa Kamaynilaan

          Sa datos ng National Statistics Office (NSO, Oktubre 1996), naitalaga na may 6.3 milyung may edad na 15 taon-gulang pataas ang nasa Kamaynilaan, kung saan halos 4 na milyun lamang ang nasa puwersa sa paggawa. Hindi pa kasama sa bilang na ito ang may 1.7 milyong kababaihang nagtatrabaho sa National Capital Region.  Bagaman 13% ng kabuuang may trabaho sa bansa ay nasa Kamaynilaan, narito rin ang may 21% sa kabuuang walang trabaho sa Pilipinas.21

          Sa bilang ng sahuran at suwelduhang manggagawa na 13,565,000 sa buong Pilipinas noong Oktubre 1997, ang 2,690,000 o 19.8% ay nasa Kamaynilaan.22  Noong 1995, ang pinakamalaking bulto nito ay nakakonsentra sa Makati kung saan may 335,333 manggagawa, sinusundan ng Quezon City, 331,025;  Manila, 189,529; Pasay, 127,229;  at ang natitirang bilang ay pinaghahatian ng mga lunsod at munisipalidad kagaya ng Pasig, Mandaluyong, Valenzuela, Taguig at iba pa (NSO Special Release, 1995).23

          May 15% ng kabuuang bilang ng mga establisimyento sa NCR ang nasa manupaktura.  Ang karamihan ng mga ito ay umuupa lamang ng isa hanggang apat na manggagawa.  May 2.7% lamang ng mga empresa ang umuupa ng 200 manggagawa pataas.  Sa mga establisimyentong nasa  industriya, may 95% ang nasa manupaktura. Ngunit ang bulto nito ay mga maliit na establisiyento (8,939) at nag-eempleyo ng isa hanggang apat na manggagawa (8,774).  May 5.5% lamang ang malalaki at katamtamang laki na empresa.24

Ang karamihan sa mga empresa ay nakatuon sa mga gamit na pangkonsumo at hindi pa paggawa ng mga makinarya.  Ang higit na marami ay ang grupo na nagmamanupaktura ng kasuotan, mga produktong gawa sa katad (leather), sapatos at tela.  Sumusunod ang grupo sa pagproseso ng pagkain.  Pangatlo lamang ang grupo sa pagkukumpuni ng makina, pang-apat ang mga pagawaan ng papel at mga produkto mula rito, at panglima ang grupo sa manupaktura ng plastik, goma, kemikal at produkto mula sa langis.  Noong 1990, nilathala ng NSO na may 99,556 o 25.5% sa 390,001 na establisimyento sa buong Pilipinas ang nasa NCR.  At ito ay dumami sa 126,285 pagdating ng 1995.25

Talaan 2.  Bilang ng mga manggagawa sa NCR sa mga pagawaang may 1- 4 manggagawa hanggang 2,000 lampas (sa Agrikultura, Mining/Quarrying, Manupaktura, Electricity, Gas & Water, Construction, Wholesale/Retail, Transportation at Finance)*

NSO, 1995

Dahil napakababa ng sahod ng mga manggagawa sa Kamaynilaan  (P198 bawat araw batay sa minimum wage law noong 1998) kung ikukumpara sa P431 na kailangan araw-araw ng isang pamilyang Pilipino na may anim ang bilang upang mabuhay,26 karamihan sa kanila ay naninirahan sa mga slum at squatter area.27  Ang  mga lugar na ito ay kulang o walang pasilidad para sa mga batayang pangangailangan ng tao kagaya ng tubig, kuryente, mga klinik at playground para sa mga bata.  Marumi ang kapaligiran at ang masisikip na komunidad na ito ay nagiging pugad ng mga kriminal at drug addict. Nagsisiksikan sa mga komunidad na ito ang mga manggagawa sa pabrika, serbisyo, kawani sa gobyerno, pati na ang mga mala-manggagawa kagaya ng mga dyipni  drayber at weyter.  Sa may 8 milyung populasyon sa Kamaynilaan, 3,487,909 ang mga maralitang tagalunsod kung saan 1,987,066 ay mga iskwater.  Pinakamaraming maralitang komunidad ang nasa Quezon City, susunod ay Manila at pangatlo ang Las Piñas.

Talaan 3.  Mga Maralitang Komunidad sa Kalakhang Maynila Batay sa Siyudad/Munisipalidad (1993) *

Halaw sa Ang Maralitang Tagalunsod sa Kalakhang Maynila  ni Roland G. Simbulan, Manila Studies Program Occasional Paper #7, Talaan 2, p.4.

Sa halip na pagandahin ang mga maralitang komunidad at tulungan ang mga tao dito para magkatrabaho, ang kadalasa’y ginagawa ng pamahalaan ay idimolis ang mga squatter areas at itapon ang mga taong nakatira dito sa mga malalayong lugar, kagaya ng sa Cavite, kung saan napapalayo ang mga itinapon sa kanilang pinagtatrabahuhan.  Ang malimit na dahilan sa pagpapaalis sa mga mahihirap ng mga taga-NCR sa kanilang mga tinitirahan ay upang pagandahin daw ang kalunsuran na pagtatayuan ng mga malls at gusali para sa mga kapitalista.  Parang basura na winawalis ang mga manggagawa at mala-manggagawa upang paalwanin ang buhay ng mga mataas na uri.

Kalagayang Pulitikal ng Uring Manggagawa sa Kamaynilaan

Sa hanay ng uring manggagawa, may mga organisasyon na naniniwala na ang kaligtasan sa pagsasamantala ng mga kapitalista sa uri nila ay nasa kanilang sariling pagkilos at may mga umaasa naman sa pamahalaan upang pahusayin ang kanilang kalagayan.  Mayroon din nag-aasta na sila ay nasa gitna ng mga radikal na organisasyon ng manggagawa at mga konserbatibo.  Malaki ang impluwensiya ng mga reliyoso, sa partikular ang mga Jesuwita, sa huling tendensiyang nabanggit, kaya ang mga lider ng pangatlong pangkat na ito ay naniniwala rin sa mga reporma ng batas ng estado.

Ang unang tendensiya na ninirepresenta ng KMU ay may 200,000 kasapi sa buong kapuluan ay tinatangkilik ang ideolohiya ng sosyalismo na ipapalit sa kapitalismo, kung saan ang lipunan na itatatag ay pamumunuan ng uring manggagawa na kaalyado ang ibang uring pinagsasamantalaan sa kasalukuyan.  Ang pangalawang tendensiya at pinakamalaking organisasyon (500,000 ang kasapi) ay ang TUCP na sumasang-ayon sa pakikipagtulungan sa mga kapitalista upang ayusin ang kahirapan ng uring manggagawa.28  Tinatangkilik nito ang tinatawag na “social accord” sa manedsment upang tulungan ang pamahalaang magkaroon ng “industrial peace” para sa malalaking negosyante sa Pilipinas, partikular sa mga dayuhan.

Ang pangatlong tendensiya na nirerepresenta ng FFW (may 40,000 kasapi) ay tinatawag ang sarili bilang mga “moderate” dahil iniiwasan nila ang pagamit ng welga para ipaglaban ang mga karapatan ng uring manggagawa.  Ngunit sa katunayan, ang estratehiya at taktika nila upang isulong ang kanilang kahilingan ay di naiiba sa TUCP, sapagkat sumasali din sila sa mga “social accord pact” ng Employers’ Confederation of the Philippines, ang samahan ng mga negosyante sa Pilipinas. 

Sabi nga ni Karl Marx, sa loob ng lipunan ay palaging magkakaroon ng kontradiksyon tungo sa pagbabago ng umiiral na sistemang pulitikal at ekonomikal.  May tumatangkilik sa mga repormistang paraan at may lumalaban para baguhin ang istruktura ng lipunan.  Ito ay batas ng kasaysayan.  Ang kontradisyong ito ay makikita din sa loob ng isang organisasyon.  Halimbawa, noong 1994, may isang paksyon ng KMU-NCR ang humiwalay sa KMU-National at sumali sa social accord pact sa gobyerno, kasama ng TUCP at FFW.  Ngunit, may mga unyon din naman sa ilalim ng TUCP at FFW na sumasali sa mga pakikibaka ng KMU upang itakwil ang mga batas ng pamahalaan kagaya ng Herrera Law na nagtatakda ng mga regional wage board at ang panukalang batas tungkol sa kontraktuwalisasyon ng paggawa.

Sa kabilang banda, may mga sobrang-kaliwa sa kilusang manggagawa na ibig agad maglunsad ng heneral na insureksyon sa Kamaynilaan na isasabay, ayun sa kanila, sa welgang bayan.  Masasabi na ang ganitong estratehiya ay hilaw pa dahil ang kamalayang pulitikal ng uring manggagawa sa NCR ay mababa pa. Ang kanilang pakikibaka ay kalimitan hanggang kanin at isda lamang o ang tinatawag na “ekonomismo”.  Ang tanging pulitikal na kahilingan na tuwi-tuwina’y ibinabandila ng KMU sa madla ay ang pagsasabansa ng mga dayuhang kumpanya ng langis upang matigil ang tuluy-tuloy na pagtaas ng presyo ng langis na nakakapinsala sa kabuhayan ng mga manggagawa at ang pag-alis ng Pilipinas sa ilalim ng programa ng IMF-World Bank, na kontrolado ng US.  Nang inilabas ang islogang “Rebolusyon Hindi Eleksyon” ng KMU noong ika-1 ng Mayo 1993, sa isang malawakang mobilisasyon sa NCR, agad itong napuna pagkatapos nakitang matamlay ang pagtanggap ng mga manggagawa mismo sa loob ng KMU.

Bukod sa konserbatibong katangian sa heneral ng mga organisasyon ng mga manggagawa sa Kamaynilaan na napakahirap pakilusin sa welgang bayan kahit tuloy-tuloy ang pagsasamantala sa kanila ng monopolyo kapital kagaya ng dayuhang kumpanya ng langis at Nestle, ang edukasyon tungkol sa alternatibong ideolohiya ng sosyalismo sa loob mismo ng mga radikal na unyon ay bahagya ding nasasagawa.  Noon lamang 1997, nagsimula ang mas pursigidong pagtatalakay sa sosyalismo at binigyan diin ang pakikibaka tungo sa pambansang demokrasya sa loob ng KMU.  Ang kalimitang pinag-aaralan lamang tungkol sa pulitikal na ekonomiya ay kung paano pinagsasamantalahan ang uring manggagawa sa pamamagitan ng paghuthot ng sobrang halaga mula sa kanilang gawa.  Inuugnay din ang pagsasamantala sa kanila sa kalagayan ng ibang uri at sektor na api sa lipunan.  Ngunit, halos walang pagtalakay kung anong itsura ng pamahalaan sa pamumuno ng uring manggagawa at ng mga ka-alyado nito ang papalit sa kasalukuyang dispensasyon.  Walang pagtalakay sa pulitikal na istruktura ng mga konseho ng mga manggagawa at ang pag-aaral ay nakakonsentra sa mga paraan ng mga pag-oorganisa sa loob ng mga unyon.

Kailangan malaman na ang isang unyon ay binuo primarya sa pakikibaka para sa kanin at isda, para pabutihin ang ekonomikal na kalagayan ng uring manggagawa.  Sa katunayan, ang mga unyon ay unang ginawang ligal na pakikipagtawaran para sa mga benepisyo pangkabuhayan ng parlyamentong kontrolado ng burgesiya sa Inglatera noong 1854. Ginawa ito upang pahupain ang madugong pakikibaka ng mga Chartist, ang samahan ng mga manggagawang Ingles, na humantong sa heneral na welga upang pabagsakin ang pamahalaan.  Ang mga burgis ay sanay sa taktika at laging inuutakan ang kalaban nitong uring manggagawa.  Pagkatapos nilang mawasak ang kilusang Chartist, pinayagan ito mismo ng parlyamentong Ingles na magtayo ng partido pulitikal, ang Labor Party, ang partidong manggagawa sa bansa nila noong 1900, siyempre sa patnubay ng uring burgesiya.  Di nagtagal, ang mga naging pinuno ng Labor Party ay nagmula mismo sa uring peti-burgis at burgesiya, na tinawag ni Lenin na mga aristokratang manggagawa.  Kaya higit sa lahat, ang alternatibong ideolohiya at sistema pulitikal na ipapalit sa sistema ng mga burgis ay kailangan maging independente sa pagpapatnubay ng uring mapasamantala o sa mga batas nila.   

Ang kilusang Social Demoncracy (Soc Dem) sa hanay na uring manggagawa sa Europa ay isa ring nahawakan ng burgesiya upang iligaw ang mga radikal na organisasyon ng mga manggagawa na nagdadala ng siyentipikong sosyalismo o Marksismo noong mga unang dekada ng siglong ito.  Pinayagan ng mga kapitalista sa Hilagang Europa, kagaya ng sa Netherlands, Sweden, Finland at Norway, na magtayo ang mga pamahalaan sa mga bayang ito na kontrolado nila ng mga tinatawag na welfare state sa pamumuno ng mga Soc Dem.  Ngunit, sa mga krisis ng kapitalismo, kagaya ng sa kasalukuyan, binabawi din ng mga gobyernong ito ang mga benepisyo na naibigay sa mga mamamayan sa ilalim ng welfare state, kagaya ng alawans para sa walang trabaho, pensyon para sa mga matatanda, libreng edukasyon at iba pa.  Ito ay dahil makakatipid daw ang mga gobyerno nila upang makatawid sa krisis ng kapitalismo sa kasalukuyan.  Ang mga malalaking empresa ng mga kapitalista ay malawakang nagbabawas ng mga empleyado at naglulunsad ng kontraktuwalisasyon at ito’y pinapayagan at sinusuportahan pa ng mga burgis na pamahalaan, dahil ang mga ito ay malalaki ang utang sa mga bangko ng mga kapitalista. 

Sa kasalukuyan, milyun-milyung manggagawa ang nawalan ng trabaho. Umaabot ito sa 11% ng buong lakas paggawa sa Silangan at Hilagang Europa.  Nagmamartsa muli ang libu-libong mga manggagawa sa kalye ng Europa, kasama ang ibang uri at sektor ng mga mamamayan, mga magsasaka, guro, empleyado ng gobyerno at estudyante upang batikusin ang pagbawi ng mga tinatawag na “welfare benefits”.  Ngunit ang hinihiling sa heneral ay mga reporma lamang sa batas at hindi ang pagbabago ng istruktura ng lipunan, bagaman bumabangon muli sa hanay ang kilusang siyentipiko sosyalismo, kung saan ang layunin ay magtayo ng isang lipunan sa pamumuno o diktadura ng uring proletaryado. 

          Dito sa Pilipinas, sa partikular sa Kamaynilaan na sentro ng pakikibaka ng uring manggagawa, ang takbo ng pulitika ay malaking pagkakaiba sa Europa.  Dito hindi pinapahintulutan ng gobyernong kontrolado ng dayuhang monopolyo kapital, komprador na burgesiya at panginoong maylupa, na lumakas ang uring manggagawa sa isang partido pultikal.  Kahit ang itayo lamang ay isang partido na ang porma ay alyansa ng mga batayang uri at ibang sektor kagaya ng Partido ng Bayan na itinatag noong 1986, agad napapaslang ang mga lider nito ng mga death squad ng militar ng pamahalaan.  Ito ang nangyari kay Lando Olalia, tagapangulo ng KMU at ng Partido ng Bayan noong 1986, at kay Lean Alejandro, pangkalahatang kalihim ng Partido ng Bayan noong 1987.

          Ang leksyon ng kasaysayan hinggil sa pagtatayo ng partido pulitikal na may radikal na orientasyon sa Pilipinas ay malagim.  Tandaan din natin ang nangyari sa Democratic Alliance sa ilalim ng gobyerno ni Roxas noong 1946 na tinalakay natin sa itaas.  Ang makukuha nating aral sa kasaysayan ng Pilipinas ay ito: ang lumahok sa pulitika ng mga naghaharing uri ay isang ideyalistang paraan.  Kailangang palalimin ang pag-unawa ng uring manggagawa sa alternatibong sistemang papalit sa kasalukuyang lipunang umiiral sa Pilipinas at huwag umasa sa mga reporma na magmumula sa uring mapagsamantala.

          Ngunit, ang pagpapalawak ng kamalayang pulitikal at pagpakilos sa uring manggagawa tungo sa radikal na pagbabago ng lipunang Pilipino ay kailangang di maging pabugso-bugso at piliting gawaing madalian kagaya ng hinahangad ng mga adbenturistang peti-burgis sa loob ng kilusang uring manggagawa.  Ang pagsasagawa ng tuluyang pagbabago ng lipunan ay kailangan ibatay sa masinop at mapasensiyang pakikisalumuha sa batayang uri, sa uring manggagawa at uring magsasaka.  Ang pagbabago ng kamalayan at aktitud ng mga batayang uri, na nadadala sa mga ugaling pyudal at peti-burgis, ay di madaling gawain at maaaring maging matagalan.  Kailangang isaalang-alang natin ang leksyon ng dating USSR, kung saan minadali ang proseso, na napunta pa sa pilitan ang pagtransporma ng kamalayan ng magsasaka tungo sa sosyalismo.

          Kaugnay nito, maaaring itransporma ang mga kasalukuyang unyon hawak ng KMU sa mga konseho ng mga manggagawa na ang pangunahing pag-aaralan ay tungkol sa pulitika, tungkol sa sosyalismo at pakikibakang demokrasya at pangalawa lamang ang gawin pag-uunyon.  Ang pakikibaka ng uring manggagawa sa pag-uunyon lamang ay ang nilaan ng uring burgesiya tungo sa reporma sa ilalim na kanilang sistemang tinatangkilik.  Kailangang maabot ng mga organisador sa hanay ng uring manggagawa ang mga kauri nilang di pa kasali sa mga unyon. Ito’y dahil ang mga miyembro ng mga unyon sa Pilipinas ay kakaunti lamang, 29% o 3,055,091 ng buong paggawa sa Pilipinas (NSO, 1990).  Sa Kamaynilaan, bagamat marami ang miyembro ng mga unyon, 66.3% sa kabuuang lakas paggawa na 4,162,000 noong Oktubre 1997 (NSO), pinakamarami naman kung ikukumpara sa ibang rehiyon sa Pilipinas ang walang trabaho (14.4%) ng buong lakas paggawa sa NCR.29   Taun-taon, libu-libo pang manggagawa ang nawawalan at nakukulangan ng trabaho sa patakarang “downsizing” at pagsarado ng mga maliliit na pagawaan.  Nagtutumpukan ang mga manggagawang nawalan ng trabaho sa mga publikong lugar kagaya ng parke, sa harap ng mga munisipyo, sa mga employment agency at iba pa.  Kailangang mag-organisa ang libu-libong mga manggagawang ito dahil sila ang nakaranas ng mas matinding dagok ng sistemang monopolyo kapital sa Pilipinas, kagaya ng patakarang kontraktuwalisasyon na malawak na ipinapatupad sa suporta ng estado ng Pilipinas.  Ang mga manggagawang walang trabaho ay mas madaling makagagap ng kahulugan ng pagsasamantala ng mga kapitalista at madaling hikayating sumama sa pagbabago ng lipunang umiiral.

Sa mga konserbatibo at dilawang unyon, marami ang karaniwang miyembro na naaasiwa sa pakikipagsabwatan ng kanilang lider sa mga kapitalista.  Ito ang nangyari sa welga ng PALEA, ang unyon ng Philippine Airlines, noong Agosto 1998, kung saan ang mga lider ay ibinenta ang kanilang unyon sa kapitalistang si Lucio Tan na may-ari ng korporasyon.  Nag-alsa ang mga ordinaryong miyembro at binatikos ang kanilang mga lider.  Ang leksyong ipinapakita dito ay maaaring maorganisa ang mga manggagawa sa ideolohiya ng sosyalismo sa loob mismo ng mga konserbatibong unyon sa pamamagitan ng pag-uugnay sa kanila sa maraming paraan.

Konklusyon

          Kailangang ipaunawa sa uring manggagawa na ang pakikibaka nila ay dapat lumampas sa kanin at isda. Ang pakikibaka ay magagawa sa pamamagitan ng sama-samang pagkilos ng kanilang uri at ng ibang uri at sektor na pinagsasamantalaan sa Pilipinas. Kaya nilang palitan ang kasalukuyang lipunan kung saan iilan lamang ang maginhawa ang buhay samantalang kakaunti naman ang kontribusyon sa produktibidad ng bayan.

          Ang pakikibaka para sa kanin at isda ang siyang laging nakikita ng mga kapitalista na kahinaan ng uring manggagawa at sinisikap nilang ipako ang tunggalian ng mga uri sa usaping ito.  Sa pamamagitan lamang ng pakikipaglaban para sa alternatibong sistemang pulitikal kung saan ang uring manggagawa ang siyang magiging pangunahing pwersa, tuluyang nawawakas ang pagsasamantala ng mga imperyalista at kanilang mga galamay sa uring manggagawa at sa iba pang sinisiil na uri sa Pilipinas.   

BIBLIOGRAPIYA

Clark, Victor Seldan “Labor Conditions in the Philippines”, Bulletin of the Bureau of Labor, Washington, Government Printing Office, US, 1905.

Compilation of Effective Labor Legislation in the Philippines, Revised 1960, a joint project of the International Cooperation Administration and Philippine Department of Labor, 2^nd Printing, 1960.

Constantino, Renato.  A Past Revisited, Manila, 1975.

Communism in the Philippines, Book 1, Historical Commission, Partido Komunista ng Pilipinas, 1996.

Cruz, Hermigildo, The Activities of the Bureau of Labor, Bureau of Printing, Manila, 1930.

Doeppers, Daniel F. Manila, 1900-1941, Ateneo de Manila University Press, 1984.

De Zuñiga-Maritinez, Joaquin Fr. OSA.  Status of the Philippine Is.,  1800, Filipiniana Book Guild, 1973.

Datos, Bolyum XII, Ecumenical Institute for Labor Education and Research.

_______________, Bolyum XIV, Blg. 2, Hulyo-Disyembre, 1997, EILER

Fernandez, Perfecto & Quianson, Camilo P. Labor and Social Legislations in the Philippines, Central Book supply, Manila, 1^st edition, 1963.

Gabay sa Tunay na Unyonismo, EILER, 1995.

Gonzalo, Jurado M.  The Political Economy of Labor-Capital Relations and The Role of the State Institute of Economic Development and Research, University of the Philippines, 1974.

IBON 1986 Midyear Briefing.

King, Amelita, State and Labor Organizations in Philippine Labor Relations, Institute of Social Studies, The Hague, Netherlands, 1982.

Labor Code of the Philippines, MOLE, 1985.

Levinson, G.I.  The Workers’ Movement in the Philippines, Moscow, 1957.

Morabe, Emiliano, The Minimum Wage Law: A Study of its Significance and Implications.  M. Colcol and Co., 1^st edition, 1954.

Simbulan, Roland, Ang Maralitang Tagalunsod sa Kalakhang Maynila, Manila Studies Program Occasional Paper # 7, October 1998.

Philippine Labor Case Law: A Compilation of Decisions of Philippine Supreme Court Affecting Labor, Labor Statistics Division, DOLE, Manila, 1956.

Philippine Islands, Office of the Welfare Commission Annual Report, 1923.

Report of the Activity of the World Federation of Trade Unions to the Second Congress of Trade Unions, Paris, 1949.

APENDIKS

Talaan 1. Bilang ng mga Mangagawa sa NCR sa mga pagawaan mula 1-4 manggagawa hanggang 2,000 lampas (sa Agriculture, Mining Quarrying, Manufacturing Electricity, Gas and Water, Construction, Wholesale/Retail, Transportation and Finance) NSO, 1995)

Talaan 2: Naiulat ng mga kasapi ng mga kasalukuyan at narehistrong unyon ng manggagawa batay sa mga taon 1980 –1990.

Note: Ang datos na ginamit sa pasahod at suwelduhang manggagawa para sa taong 1980-1986 ay average na kinuha sa isang survey na ginawa noong nakalipas na mga taon.

¹Hindi sinama ang mga manggagawa sa bukid na kasapi sa National Congress for Farmers Oranization na nagrehistro sa taong 1982. Sa simula ng taong 1987, binilang ang kasapi ng mga unyon sa public sector.

^a Walang datos.

Pinagkuhanan ng Datos: Bureau of Labor Relations,  Statistical and Performance Reporting System (DOLE Regional Offices), National Statistics Office.

Talaan 3: Bilang ng Establisyamento sa Industriya batay sa laki

(NCR 1995)

Talaan 4: Bilang at Dami ng mga Kasapi ng Kasalukuyang mga Organisasyong Paggawa batay sa Rehiyon at Uri ng Organisasyon, sa Pilipinas: 1990

^B  Kasama sa pitong Trade Union Centers

^c Hindi kasama ang mga kasapi ng pitong Trade Union Centers

¹ Ang pagrehistro ng public sector union ay nagsimula lamang noong September 1987.

Pinagkuhanan ng Datos: Bureau of Labor Relations, Statistical and Performance Reporting System, (DOLE Regional Offices).

Talaan 1: Haba ng trabaho at sahod sa isang araw

sa Maynila (1905)

Pinagkuhanan ng Datos: Clark, Victor Selden, Labor Conditions in the Philippines, Bulletin of the Bureau of Labor, Washington, Government Printing Office, US, 1905, 

p. 820.

Talaan 2. Bilang ng mga mangagawa sa NCR sa mga pagawaan mula 1-4 manggagawa hanggang 2,000 lampas (sa Agriculture, Mining Quarrying, Manufacturing Electricity, Gas & Water, Construction, Wholesale/Retail, Transportation and Finance. NSO, 1995)

Talaan 3:  Mga maralitang komunidad sa Kalakhang Maynila

Batay sa siyudad/munisipalidad (1993)

Talaan 4: Naiulat ng mga kasapi ng kasalukuyang at narehistrong unyon ng manggagawa

batay sa taon; Pilipinas 1980 –1990.

Note: Ang datos na ginamit sa pasahod at suwelduhang manggagawa para sa taong 1980-1986 ay average na kinuha sa isang sarvey na ginawa noong nakalipas na mga taon.

¹Hindi sinama ang mga manggagawa sa bukid na kasapi sa National Congress for Farmers Oranization na nagrehistro sa taong 1982.

Sa simula ng taong 1987, binilang ang kasapi ng union sa public sectors.

^a Walang datos.

Pinagkuhanan ng datos: Bureau of Labor Relations, Statistical and Performance Reporting System (DOLE Regional Offices), National Statistics Office.

Talaan 5: Bilang ng mga establisyamento sa industriya batay sa laki

(NCR 1995)

Talaan 6: Bilang at dami ng mga kasapi ng kasalukuyang mga organisasyong paggawa batay sa rehiyon at uri ng organisasyon, sa Pilipinas: 1990

^B  Kasama sa pitong Trade Union Centers

^c Hindi kasama ang mga kasapi ng pitong Trade Union Centers

¹ Ang pagrehistro ng public sector union ay nagsimula lamang noong September 1987.

Pinagkuhanan ng Datos: Bureau of Labor Relations, Statistical and Performance Reporting System (DOLE Regional Offices).

Talaan 7: Mga tipo ng mga produktong minamanupaktura

 (NCR, 1995) NSO

Talaan 8: Kawani ng pamahalaan sa Pilipinas sa kategoryang serbisyong

pangrehiyon at sangay ng pamahalaan: 1990

B Ang Korporasyon B sa rehiyong III ay nag-ulat ng kanilang personnal complement sa central offices ng NCR.

Pinagkuhanan ng  datos: Civil Service Commission, Statistical Bulletin.

II. ANG MARALITANG TAGALUNSOD SA KALAKHANG MAYNILA

Ang Kanilang Pangkalahatang Kalagayan at Pakikibaka Para sa Makataong Pamumuhay

Pambungad

          Noong 1996, ipinagdiwang ang Himagsikan na pinamununuan ni Andres Bonifacio at ng kanyang itinatag na Kataas-taasan, Kagalang-galang Katipunan (KKK) ng mga Anak ng Bayan. Isinilang ang rebolusyonaryong kilusang ito  sa sinapupunan ng mga komunidad-maralita ng Maynila.  Ngunit, natugunan na ba ang ipinaglaban ng Katipunan mahigit sandaang taon na ang nakalipas?  Ano na ang kalagayan ng maralitang anakpawis ngayon? 

Sa buong bansa umaabot sa 15 milyon ang kabuuang bilang ng mga maralitaang tagalungsod (Presidential Commission on Urban Poor, Research and Technical Division Report, 1995), 9.75 milyon nito ay mga “iskwater” at halos 4 milyon ay sa Kamaynilaan. Taun-taon, nadaragdagan pa ito nang nadaragdagan.  Sila ang mga mamamayang naninirahan sa mga kalunsuran na nasa mababang antas ng pamumuhay at dumaranas ng matinding kahirapan.  Sila ang mga mamamayang wala o di-sapat ang kakayahang bumili ng kanilang mga batayang pangangailangan tulad ng lupa at bahay, mga serbisyong panlipunan at napipilitang magtiyaga at magtirik ng bahay sa mga nakatiwangwang na lupa.

Sa Metro Manila, na pinaka-sentro ng bansa, may isa sa apat na mamamayan ang maihahanay sa maralitang taga-lunsod.  Sila ay pawang nakatira sa mga komunidad-maralita na bumubuo ng halos apatnapung porsiyento (40%) ng buong Metro Manila. 

Matatagpuan sila sa mahigit 387 komunidad-maralita sa buong Metro Manila na itinuturing ng pamahalaan bilang mga “slum and blighted squatter communities” at 1,417 “depressed areas.” Ang mga komunidad na ito’y salat sa mga batayang serbisyo, mga pasilidad at ang mga mamamayan ay pawang nagdarahop.  Karaniwan, ang mga komunidad na ito ay malapit sa mga pabrika, tabing-ilog, mga estero, tabing-riles, mga lupaing pribado o di-kaya’y lupaing pag-aari ng pamahalaan na matagal ng panahong nakatiwangwang.   Pinakamalaki pa ring konsentrasyon ng maralitang komunidad ang TONDO at National Government Center (NGC) sa Commonwealth Avenue, Quezon City.

Tuwina, laging kaulayaw ng mga maralita sa mga komunidad na ito ang banta ng pagpapalayas sa mga lupaing tinitirikan ng kanilang mga barung-barong.Ito’y bunga ng mga proyektong imprastruktura ng pamahalaan at sa pagpapalayas mismo ng mga pribadong nagmamay-ari ng mga lupaing ito.

Talaan  1. Populasyon ng 123 Iskwater Komunidad at Slum

sa mga Pangunahing Lungsod sa Pilipinas

Iskwater sa Sariling Bayan

          Ang mga komunidad-maralita ay karaniwang nangangahulugan, sa ilalim ng kasalukuyang sistema, ng mabaho, marumi, masikip at mahirap na kapaligiran.  Ito ay isang kalagayang panlipunan na resulta ng pag-iral ng matinding kahirapan.  Batay sa datos ng pamahalaan para 1995, tinatantiyang 14,444,031 ang nabubuhay na dukha sa Pilipinas.

Talaan 2. Mga Maralitang Komunidad sa Kalakhang Maynila

Batay sa Siyudad/Munisipalidad (1993)

Hulyo 1993

Mga Pinaghalawan: PCUP-MIS Thematic Mapping Group,

  Socio-Economics Profiles of Cities And Municipalities in Metro Manila

  PCUP-ROL Area Coordinators

Sa ilalim ng sistemang panlipunan, may naglalakihang mga bahay na malalawak ang lupain, may mga may bahay-pahingahan (rest houses) pa nga na walang naman nakatira, samantalang kay rami ang nagsisiksikan sa mga gula-gulanit na barung-barong sa maralitang komunidad.  Bakit ito nangyayari?

          Alam ng marami ang pahapyaw na sagot, pero nakatago ang tunay na mga dahilan.  Sa ilalim ng kasalukuyang lipunan, kung wala kang pera, wala kang bahay na masasabing disente.  Sa lipunang ito, lahat ng bagay na ginagamit ng tao ay itinuturing na kalakal.  Ang lahat ng kalakal, bago magamit ng tao, ay kailangang bilhin at tumbasan ng halaga. (Cairncross, 1990)

Talaan 3. Bilang ng mga Komunidad Slum sa Kalakhang Maynila

(1992)

        Mga Pinaghalawan: Regional Profile, NCR Development Plan,

                                      MMA, 1992

Ang bahay, bagamat pangangailangan ng tao ay itinuturing na kalakal at kailangang bilhin bago magamit ng tao.  Ang lupa na kailangan para pagpatayuan ng bahay ay isang kalakal din na kailangan munang bilhin bago magamit ng tao para sa paninirahan.(Alburo, 1979)

Talaan 4. Sambahayang Iskwater sa Kalakhang Maynila

Pinaghalawan:  PCUP Estimates

Ang mga batayang serbisyo, tulad ng pagpapagamot, ilaw, tubig, at iba pa, bagama’t pangangailangan ng tao ay kailangan munang mabili bago magamit o pakinabangan ng tao.  Kung wala kang pambili sa pribadong pag-aari ng iba, sa lipunang ito, wala ka na ring pagkatakataon para mabuhay bilang tao.  Sabi nga ng isang maybahay na naninirahan sa maralitang-komunidad, “Sino ba talaga ang gustong tumira dito? Marumi, mabaho at maraming nagkakasakit.  Pero wala kaming magagawa.  Napakaliit ng sahod ng asawa ko na isang security guard.”

Depinisyon ng Maralitang Tagalunsod

Ang mga maralitang komunidad ay balon ng produktibong pwersa ng lipunan.  Matatagpuan dito ang malalaking bilang ng mga mamamayang ibinibenta ang kanilang lakas-paggawa at mapanlikha ng mga kaparaanan para lumikha ng kabuhayan.(Lopez and Hollsteiner, 1975)

Matatagpuan sa mga maralitang komunidad ang malalaking konsentrasyon ng mga manggagawa.  Sila ang grupo at sektor ng mamamayan na tuwirang lumalahok sa produksyon sa paggawa ng anumang bagay na kailangan ng tao, mga kalakal na ipinagbibili sa pamilihan subalit patuloy na nakakagapos sa tanikala ng pagkaalipin sa mga kapitalista -– sa mapagsamantalang sistema ng paggawa at murang pasahod.(Decaesstecker, 1975)  Ang manggagawa sa Pilipinas ay binubuo ng mga sahurang manggagawa sa industriya, transportasyon at komunikasyon at sa komersyo at kalunsuran.  Karamihan sa mga manggagawa sa mga komunidad ng Maynila ay walang pag-aaring kagamitan sa produksyon at nabubuhay sa pagbebenta ng sariling lakas-paggawa.  Liban sa mababa ang sahod, sila’y pinagkakaitan ng mga karapatan tulad ng pag-uunyon, pagwewelga, katiyakan sa trabaho at mga benepisyo sa paggawa.

Talaan  5

Mga Pinaghalawan:  BSP & NSO

Tala:  Real wage based on IBON computations.  The 1998 computation was based on January data from NSO

Talaan 6

Pinaghalawan:  Ibon based on NSO and NEDA data.

Malaki rin ang bilang ng mga mala-manggagawa sa mga komunidad-maralita.  Sila ang grupo ng mga mamamayan na walang regular na pinagkakakitaan.  Pangunahin nilang pinagkukunan ng kabuhayan ay ang pagtratrabaho bilang mga manggagawa sa konstruksyon, kargador, pintor, karpintero, at paglalabada.  Katulad ng mga manggagawa, sila ay nakatali rin sa sistema ng pagbenta sa kanilang lakas-paggawa at serbisyo.  Ang kaibahan lamang ay wala silang regular na employer, pinapasukang pabrika o pagawaan.  Ang mga mala-manggagawang walang regular o walang sapat na hanapbuhay ay halos umaabot na sa 50% ng kabuuang lakas-paggawa ng Pilipinas.  Ang mga mala-manggagawa ay pinahihirapan ng kawalan ng pag-aari, kababaan ng kita, hindi regular at hindi sapat na sahod at kawalan ng seguridad sa trabaho.  Kabilang sa kanila, ang maliliit na artisano, karpintero at mason, mga kargador sa piyer, katulong sa tindahan, tsuper, aprentis sa mga talyer, atbp.

Matatagpuan din at naninirahan sa mga komunidad-maralita ang mga maliliit na kawani sa mga pampubliko at pribadong tanggapan, mga suwelduhang propesyunal at mga mamamayang nakapagnenegosyo nang maliitan. Kabilang sila sa grupo ng mga mamamayang nahahanay sa nakababang antas ng propesyonal at empleyado. Bilang pinakamababa at pinakamalaking saray ng katutubong maliliit na propesyonal at empleyado, ito ay kinabibilangan ng mga guro, kabataan at estudyante, propesyonal na mababa ang sahod, kawani sa upisina at mababang upisyal ng pamahalaan – ang higit na nakakarami sa mga intelektwal.

Pangunahing pinagmumulan ng kabuhayan ng mga maliliit na propesyonal at emleyado ang pagkakaroon ng natatanging kasanayan o kakayahan o kaya’y pagkakaroon ng kaunting kasangkapan sa produksyon.  Malaking bahagi nito ay bumabagsak ang kabuhayan dahil mas malaki ang gastos nila kaysa kita. Karamihan sa kanila ay tumatanggap ng napakaliit na pirmihang suweldo. Binabatbat sila ng iba pang suliraning pangkabuhayan na karaniwan sa katayuan nila gaya ng kawalan ng seguridad sa trabaho, kakulangan ng empleyado, mataas na presyo ng mga bilihin, mataas na matrikula habang pinagkakaitan ng mga demokratikong karapatan tulad ng pag-uunyon, pagtatatag ng konseho, malayang pamamahayag.

Ang tatlong pangunahing grupo na ito ng lipunan ang siyang bumubuo sa maralitang tagalunsod.  Batay sa laki ng kani-kanilang bilang at/o konsentrasyon sa mga komunidad, maikakategorya ang iba’t-ibang tipo ng mga komunidad: komunidad ng mga manggagawa; mala-manggagawa; at ang maliliit na propesyonal at empleyado.  At naka-paloob na sa tatlong pangunahing grupo at sektor na ito ang mga partikular na sektor ng kabataan at kababaihan sa komunidad.

Hindi Sektor ang Maralitang Tagalunsod

Ang maralitang tagalunsod ay kalipunan ng iba’t ibang uri at sektor ng lipunang Pilipino. Pangunahin itong binubuo ng mga manggagawa, mala-manggagawa, at nakabababang antas ng propesyonal. Kabilang din dito ang mga kabataan at kababaihan.

Ang iba’t ibang uri at sektor na ito na matatagpuan sa mga komunidad maralita ay may magkakaibang katayuan sa lipunan batay sa kanilang paglahok at relasyon sa produksyon, at sa gayon, may partikular na pagsasamantalang dinaranas na natatangi sa isa’t isa.

Sa siyentipikong paggamit at tunay na pakahulugan na salitang sektor, ito ay nakabatay sa partikular na grupo ng mga tao na iisa ang katayuan sa makauring balangkas ng lipunan at dumaranas ng partikular na katangian ng pagsasamantala na natatangi sa kanya – halimbawa’y manggagawa sa kapitalista at magsasaka sa panginoong maylupa.

Kung sa partikular na usaping pabahay at pagiging iskwater, ang mga ito ay usaping hindi maaring maging partikular at natatangi sa isang depenidong grupo ng mga tao sa ilalim ng makauring balangkas ng lipunan.  Nag-uugat ang pagturing sa maralitang tagalunsod bilang isang sektor sa pagtingin na ang usaping pabahay at karalitaan ay manipestasyon na lamang ng pagkakahati ng lipunan sa pagitan ng mahirap at mayaman.  Hindi nito itinuturo ang makauring balangkas ng lipunan at ang kalikasan ng maralitang tagalunsod sa ilalim ng kaayusang ito.

Mga Isyu at Suliraning ng Maralitang Tagalunsod

1.     Paninirahan

Ang paninirahan sa mga maralitang komunidad ay tunay na hindi makatao.  Karaniwang tanawin sa mga komunidad na ito ang pulu-pulutong, nagsisiksikan na kapirasong lote, sa madilim at giray-giray na tahanan.

Sa mga datos mismo ng ahensya ng pamahalaan, makikita ang patuloy na lumalaking suliranin sa pabahay.  Noon pa mang 1990, itinala na ng mga ahensya ng pamahalaan ang pangangailan ng 800,000 bahay sa mga walang sariling lupa at bahay.  Mula pa noong 1987 hanggang 1992, lumilitaw ang pangangailangan ng 200,000 bilang ng bahay taun-taon, subalit ang aktwal na natutugunan lamang ay 80,000 bawat taon.

Isa sa suliranin bukod sa kakulangan ng bahay ay ang napakataas na halaga ng pagpapagawa nito.  Maging ang mga proyektong pabahay ng pribadong sektor ay lubhang hindi makayanan ng isang empleyado o kawani ng pamahalaan o pribadong kumpanya na miyembro ng SSS at GSIS.

Noong 1993, ang pamahalaan ay naglaan ng P12.7 bilyon para sa konstraksyon ng 121,314 bahay na tinagurian nitong “socialized housing”.  Sa napakaliit na halaga o badyet ng pamahalaan, iniaasa nito sa pribadong sektor ang napakalaking kakulangan sa pabahay na hindi rin naman matugunan dahil lubhang nakatali ang mga ito sa mga ispekulasyon ng real estate at interes ng pagnenegosyo.

Ang kawalan ng seryosong programang-pamahalaan para sa pabahay at ang patuloy na pagtaas ng halaga ng lupa at mga kagamitang kailangan sa pagtatayo ng bahay, gayundin, ang napakataas na halaga ng pagpapaunlad ang siyang pangunahing balakid sa pagkakaroon ng pabahay para sa mga maralita.

2.     Hanapbuhay