ANG KASAYSAYAN AT PAKIKIBAKA

 NG MARALITA SA KALAKHANG

 MAYNILA (1900-2000)

 

 

Ulat Nina

 

Dr. Edberto Villegas

Prof. Roland Simbulan

Prof. Doroteo Abaya

 

 

Mga Nilalaman

 

 

Pangkalahatang Pambungad: Ang Maralita sa Kalakhang Maynila

 

I.               Ang Kasaysayan at Pakikibaka ng Uring Manggagawa sa Kamaynilaan

 

II.         Ang Maralitang Tagalunsod sa Kalakhang Maynila

III.    Ang Kababaihan sa Lansangan: Ang Prostitusyon at “Sex-Trafficking” sa Kalakhang Maynila

 

Pagsusuma at Konklusyon

 

ANG MARALITA SA KALAKHANG MAYNILA:

 

PANGKALAHATANG PAMBUNGAD

 

Ang Maralita sa Kalakhang Maynila: Pangkalahatang Pambungad

 

Anakpawis. Mahirap. Dukha. Pobre. Nagdidildil ng asin. Isang kahig, isang tuka. Maralita.

 

Marami tayong mga salita at kataga para sa kahirapan dahil ito ang reyalidad para sa nakararaming mga Pilipino. Karamihan sa mga maralita sa Pilipinas ay nasa kanayunan, ngunit ipinapahiwatig ng mga estadistika na ang bilang ng mga maralita lalo na sa Kalakhang Maynila ay mabilis na lumolobo. Ito ang dahilan kung bakit isinagawa namin ang pananaliksik na ito: upang mabigyan ng tamang pansin ang kalagayan at kasaysayan sa pakikibaka para sa disenteng pamumuhay at kabuhayan ng maralita sa itinuturing na pangunahing sentro ng urbanisasyon sa Pilipinas. Minarapat din naming ikawing ang pananaliksik na ito sa nakaraang sandaang taon mula 1898 hanggang 1998 bilang pagkilala sa sentenaryo ng Pilipinas bilang isang bansa.

 

     Ang aming pananaliksi, na nararapat pang pag-ibayuhin ng mga darating pang pananaliksik ukol sa maralitang tagalunsod (urban poor studies), ay  hinati sa tatlong mahahalagang bahagi:

 

     1. Ang Kasaysayan at Pakikibaka ng Uring Manggagawa sa Kamaynilaan, na itinalaga sa pamamahala ni Dr. Edberto Villegas;

 

     2. Ang Maralitang Tagalunsod sa Kalakhang Maynila: Ang Kanilang Pangkalahatang Kalagayan at Pakikibaka para sa Makataong Pamumuhay, na itinalaga sa pamamahala ni Prof. Roland Simbulan; at

 

     3. Ang Kababaihan sa Lansangan: Ang Prostitutsyon at “Sex Trafficking” sa Kalakhang Maynila, na itinalaga naman sa pamamahala ni Prof. Doroteo Abaya.

 

     Bawat bahagi ay tumatalakay muna sa kalagayan ng partikular na maralita. Bumabalangkas din ito ng kanilang kasaysayan bilang sektor sa Maynila gayundin ang kanilang mga kasaysayan sa pakikibaka para sa disenteng kabuhayan. Marami sa aming mga pinagsangguni sa pananaliksik ay batay sa mga panayam sa mga kinauukulang sektor, gayundin sa mga dokumento at mga inilathala ukol sa paksang ito.

 

     Matutunghayan sa mga kalagayan ng mga manggagawa, maralitang tagalunsod at ng mga “kalapating mababa ang lipad” na iisa ang pinagmumulan ng kanilang mga suliranin: ang kawalan ng katatagan sa hanapbuhay. Ang kalagayang ito ang siyang nagbibigay sa kanila ng di-matiwasay na pamumuhay. Marami na ring mga pag-aaral at publikasyon ang naglayong ugatin ang dahilan ng kahirapan sa mga sentrong siyudad sa bansa. Ang ilan ay tumukoy sa malalaking populasyon bilang ugat. Ang iba naman ay kultura ang sinisisi. Ang iba, ang di-mapigilang pagdagsa ng mga tao mula sa kanayunan patungong siyudad na siya namang dahilan kung bakit kulang na kulang ang serbisyo-publiko. O di kaya ay sinisisi ang kanilang mga bisyo.

 

     Ayon mismo sa datos mula sa National Statistics Office (NSO), mahigit tatlong milyong Pilipino ang walang hanapbuhay sa pagbubukas ng panibagong milenyo. Ito ay katumbas ng 10.1% ng kabuuang bilang ng lakas paggawa sa bansa. Bukod dito, mayroon ding 5.5 milyong manggagawa ang underemployed, o mga nagtatrabaho ng wala pang 40 oras bawat linggo. Ibig sabihin, halos siyam na milyong Pilipino ang tagilid ang kabuhayan, at ang mga ito ang bumubuo ng maralita.

 

     Lalong inaasahan na lalong mababaon sa kanilang pagkalugmok ang mga maralita dahil sa neoliberal na mga patakarang ipinapatupad ng pamahalaan. Gayundin ang liberalisasyon, deregulasyon at pribatisasyon na lalong nagpapahirap sa maraming Pilipino. 

 

     Kung tapat ang ating pamahalaan na tuparin ang pagpapaunlad sa kabuhayan ng maraming Pilipino, lalo na ng maralita, dapat na isulong nito ang makabansa at makataong programang pang-ekonomiya. Dapat na ipatigil ang pribatisasyon ng mga kompanyang pag-aari ng gobyerno at pataasin ang sahod ng ordinaryong manggagawa at mga empleyado ng gobyerno.  At kasabay ng programa sa seguridad sa pagkain, dapat tuparin ng pamahalaan ang matagal nang hinihintay na tunay na repormang agraryo sa kanayunan.

 

I.   ANG KASAYSAYAN AT PAKIKIBAKA NG URING MANGGAGAWA SA KAMAYNILAAN

 

 

Paunang Salita

 

         Ang bahaging ito ay maglalahad ng kasaysayan at pakikibaka ng Manggagawa bilang bahagi ng mga batayang uri sa Kamaynilaan. Sa seryeng ito, ang paksa ay ang uring manggagawa sa Kamaynilaan.

 

          Mabibilang sa daliri ang pag-aaral na nalathala ng Pamantasan ng Pilipinas at maski ng ibang institusyon tungkol sa uring manggagawa.  Ang karamihan na pag-aaral tungkol sa mga batayang uri ng lipunan ay nakakonsentra sa mga maralitang tagalunsod.  Inaasahan na ang akdang ito ay makakabaling ng atensyon sa ating mga iskolar at istoryador sa kalagayan ng uring manggagawa sa ating lipunan.  Isa ding layunin ng pananaliksik na ito ay ang mabigyan ng perspektibang pangnasyonal ang kasaysayan at pakikibaka ng uring manggagawa sa Kamaynilaan.

 

          Sunod sa mga magsasaka, ang mga manggagawa sa industriya at serbisyo ay bumubuo ng pinakamaraming uri sa Pilipinas at ang bulto nila ay nasa Kamaynilaan.  Sila ang pundasyon ng pinakaabanteng puwersa ng produksyon sa bansa, kaya nararapat lamang na maunawaan ng sambayanan ang kanilang suliranin at adhikain.  Sa layuning ito, isinusulong ng Manila Studies Program sa pamamagitan ng pag-aaral tungkol sa mga batayang uri, ang katapatan ng ating mga mananaliksik istoryador.

 

 

Panahon ng 1800

 

       Noong pangalawang bahagi ng 1800 naging aktibo ang mga dayuhang Ingles at Amerikano sa Kamaynilaan sa pangangalakal para sa eksport.  Mula noong 1821 nang pinaluwagan ng mga Kastila ang pagpasok ng ibang dayuhan sa pangangalakal sa Pilipinas at dahil sa pagbukas ng Suez Canal noong 1869 na pinaiksi ang ruta mula sa Kanluran tungo sa malayong Silangan, nagtayo ang mga taga-Kanluran, lalo na ang mga Ingles at Amerikano, ng mga bahay kalakalan (trade houses) sa Maynila.  Lalong umigting ang posisyon ng Maynila bilang sentro ng negosyo sa Pilipinas.  Umabot sa 2/3 ng mga manggagawa noong pangalawang bahagi ng 1800 ang nasa Maynila at mga karatig pook nito, kagaya ng Cavite.  Sa 2,184 establisimyento ng inulat noong 1902, 876 ay nasa Maynila.1 Ang nangunguhang industriya, kung saan may pinakamaraming manggagawa, ay mga pagawaan ng tabako at sigarilyo, na ang malaking bahagi ay pang-eksport.  Ang isang malaking pagawaan ay ang San Miguel Brewery na itinatag noong 1887 sa Maynila at siyang tanging nagmamanupaktura ng serbesa na may 250 manggagawa.

 

 

Ang Mga Gremios at ang Rebolusyon ng 1896

 

        Dahil sa kahirapan ng uring manggagawa at dahil pinagbabawal silang humingi ng pagtaas ng sahod ng isang batas ng mga Kastila, ang Artikulo 543 ng Koda Penal, ang mga manggagawa ay nagtayo ng mga tinatawag na gremios, samahang tulong-tulungan para sa mga nagigipit sa kanila sa kabuhayan.  Halimbawa, kung biglang may namatay na kamag-anak ang isang manggagawa ay maaaring lumapit siya sa kanyang gremio upang humingi ng abuloy. Mula sa mga gremio sa Maynila, nakaorganisa sina Andres Bonifacio at mga kasamahan niya sa Katipunan ng mga bagong kasapi para sa rebolusyon.  Kailangang malaman na si Bonifacio ay galing sa uring manggagawa, isang bodegero sa warehouse ng Fletcher & Co., kumpanyang pag-aari ng mga Amerikano sa Tundo.

 

          Ang mga balangay na binuo ng Katipunan ay aktibong kumikilos sa mga pagawaan sa Maynila.  Ang isang halimbawa nito ay ang balangay “Mahigante” sa Tundo na lihim na kumikilos sa “Diario de Manila”, isang palimbagan, kung saan lahat ng manggagawa ay kasapi ng balangay na nabanggit, maliban sa isang katiwala ng Kastilang may-ari ng palimbagan.  May dalawang manggagawa sa “Diario de Manila,” sina Aguedo del Rosario at Apolonio de la Cruz, na nagpupuslit ng mga tipo ng palimbagan para sa dyaryo ng Katipunan, ang Kalayaan.2  Dalawa naman migranteng manggagawa (mga overseas contract workers ang tawag natin ngayon sa kanila) mula sa Australia ang nag-ambag ng isang imprenta para sa Katipunan.  Salaysay ni Dr. Pio Valenzuela:

 

Ang imprenta ng Katipunan ay iniambag ng dalawang Pilipino mula Kalibo, sina Francisco del Castillo at Candido Iban, na parehong maninisid na nagtrabaho nang ilang taon sa Australia, at sumapi sa Katipunan nang makabalik sa Pilipinas noong 1895, kabilang ang ilan pang mga kasama na ang mga pangalan ay hindi ko na ngayon matandaan.  Bilang mga kasapi ng Katipunan, nang malaman nila na ang samahan ay nangangailangan ng palimbagan, personal at boluntaryong bumili si del Castillo ng isang imprenta mula kay Antonio Salazar ng “El Cisno” sa daang Carriedo. Iniambag niya ang imprenta sa Katipunan, at inilipat sa bahay ni Bonifacio sa daang Zurbaran.  Napakadakila marahil ng pagkamakabayan sina del Castillo at Iban na nag-ambag sila ng P400 na pambili ng imprenta, gayong sila ay mga maninisid lamang at hindi mayayaman, na mayroon lamang, ayon kay Bonifacio, ng kabuuang P1,000 na pinagkunan ng P400.  Ang dalawa ay bumalik sa Kalibo sa natirang P600, at bilang mga kasapi ng Katipunan ay nagtrabaho at tumulong sa rebolusyon hanggang mapatay ng mga Kastila.”3

 

Nang sumiklab ang rebolusyon ng 1896, maraming manggagawa sa Maynila ang napasabak sa labanan.  Sa katunayan, ang mga unang binaril ng mga Kastila sa Luneta sa paratang sila’y mga kasapi ng Katipunan ay mga manggagawa mula sa Mandaluyong.  Ang Mandaluyong ay ang lugar kung saan may pinakamaraming balangay ng mga Katipunero.  Ang grupong binaril ng mga Kastila sa Luneta ay pinamumunuan ni Sancho Valenzuela, isang mason.4

 

Masasabi na noong panahon ng rebolusyon ng 1896, nagpapasimula mabuo sa kamalayan ng mga manggagawa sa Maynila na sila ay isang pinagsamantalahang uri sa lipunan at kailangan sama-samang kumilos kasabay ng ibang mamamayang api.  Si Bonifacio ay isang masugid na mag-aaral ng kasaysayan ng rebolusyong sa Pransiya noong 1789 at maaaring natunghayan niya ang partisipasyon ng uring manggagawa sa himagsikang ito, ang pagsalakay ng mga sans cullote (walang kuwelyo) sa Bastille noong ika-14 ng Hulyo 1789 at ang mga itinayong radikal na organisasyon mula sa uring manggagawa sa Paris, ang Montagnards at Droit de Hommes (Kalayaan ng mga Tao).   

 

Ngunit ang kamalayang anak-pawis na dala nina Bonifacio at Emilio Jacinto ay mula sa teorya ng karapatan ng mga tao na hubog ng mga peti-burgis na manunulat bago at pagkatapos sumapit ang rebolusyong Pranses, mga teorya nina Jean Jacques Rousseau at Jean Paul Marat.  Ang karapatang ipinaglalaban ng mga uring peti-burgis at burgis ay mga karapatang pulitikal at kultural sa pagpapalakad ng pamahalaan at paghubog ng edukasyon ng mga mamamayan.

 

Napasanib ang uring manggagawa sa mga ganitong adhikain sa akala nilang mapapahusay din ang kanilang kalagayang pangkabuhayan.  Ngunit nang matapos ang rebolusyong Pranses, ang mga burgis at peti-burgis ang bagong namuno sa pulitika at ang pangakong inaasahan hinggil sa karapatang pulitikal at ekonomikal ng uring manggagawa at ibang batayang uri ay di natupad.  Dahil di pa gaanong nasusuri ng mga istoryador ang mga ganitong kinasapitan ng rebolusyon Pranses sa kapanahunan ni Bonifacio, ang napulot ng Supremo ng Katipunan at ni Jacinto (ang itinuring na “utak ng Katipunan”) ay mga ideya ng mga peti-burgis ukol sa karapatan ng tao at kalayaan.

 
Kaya, madaling nagtiwala si Bonifacio sa mga peti-burgis na humantong sa kanyang kamatayan noong ika-10 ng Mayo 1897 sa kamay na mayamang maylupa na si Emilio Aguinaldo.

 

Pagdating ng mga Amerikano, 1898

 

        Nang masupil ang rebolusyong Pilipino ng mga puwersang Amerikano dala ng katangahan ni Aguinaldo na nagtiwala sa mga imperyalistang dayuhan na nangako na tutulungan at di kukubkubin ang Pilipinas, agad siniil ng kolonyalistang pamahalaan na itinatag ng bagong mananakop ang sumisibol na kilusang manggagawa sa Maynila.  Hindi pinawalang-bisa ng mga Amerikano ang batas ng mga Kastila na nagbabawal sa paghingi ng taas ng sahod ng uring manggagawa.  Si Isabelo de los Reyes at Dominador Gomez ay binilanggo noong 1902 at 1903, magkasunod, dahil namuno sila ng mga welga sa Maynila at humihingi ng dagdag na sahod.  Ang pinamunuan ng dalawang lider-obrero na ito ay ang Union Obrero Democratico Filipinas (UOD) na binuo ng mga unyon mula sa pabrika ng sigarilyo at tabako ng Maynila.  Ang UOD, pagkatapos supilin ng pamahalaang Amerikano, ay inorganisa muli sa Union Obrero Democratico de Filipinas (UODF).  May 150 unyon, mga dating gremios, ang sumanib sa UODF at nakamobilisa ito ng 100,000 sa isang malaking demonstrasyon sa harap ng Malacañang noong ika-1 ng Mayo 1903.5

 

Ang Kalagayan ng Uring Manggagawa sa Maynila sa Ilalim ng Kolonyalistang Pamahalaan ng mga Amerikano

 

          Sapagkat walang batas sa haba ng oras paggawa, ang panahon ng pagtratrabaho ay umaabot mula 9 hanggang 12 na oras bawat araw sa mga pagawaan sa Maynila.  Ang gastos para mabuhay sa isang araw ang karaniwang manggagawa noong 1905 ay tumaas nang husto dahil sa digmaang Pilipino-Amerikano na nagdulot ng pagbaba ng halaga ng pilak na ginagamit bilang pera sa Pilipinas. Ang isang lider manggagawa noong panahon na iyun ay nagsabing:

 

Noong panahon ng mga Kastila nang ang mga manggagawa ay tumatanggap ng 20 sentimos bawat araw, ang bigas ay naghahalaga ng 12 sentimos bawat ganta; ngayon na may bigas, kailangan gumastos ka ng 40 sentimos para sa isang ganta.  Dati ang karaniwang isda ay naghahalaga ng 2 para sa isang sentimo lamang, ngayon kailangan bilhin mo ito ng 4 sentimos bawat isa.  Dati-rati’y maaari kang makabili ng pang itaas at pantalon sa halagang 30 o 40 sentimos, ngayon ang pinakamurang Amerikana ay $2.50 hanggang $8; kailangan ngayon gumastos ang mga manggagawa ng $50 hanggang $70 buwan-buwan at sa halip na tumira sa sariling bahay sila ay nagsasamahan na sa isang bahay.6

 

Para maunawaan kung gaano kakapos ang mga manggagawa sa Maynila, kailangang ihambing ang gastos para mabuhay sa isang araw ang nabanggit ng lider-obrero sa itaas ng karaniwang pang-araw-araw na sahod noong 1902, sa ilang piling trabaho sa Maynila:

 

Talaan 1.  Haba ng Trabaho at Sahod sa Isang Araw sa Maynila (1905)

 

 

      Trabaho

Haba ng Trabaho (Oras)   

Sahod sa US $

Pinakamababa            

  Pinakamataas

Blacksmith

9 ½

$0.53

$1.47

Boiler Maker

9 ½

  0.88

  1.47

Carpenter

9 ½

  0.84

  1.58

Laborer

9 ½

  0.35

  0.42

Machinist

9 ½

  0.50

  1.37

Molder

9 ½

  0.64

  1.68

Pattern Maker

9 ½

  0.95

  1.05

Pinagkuhanan ng Datos: Clark, Victor Selden.  Labor Conditions in the Philippines.  Bulletin of the Bureau of Labor, Washington Government Printing Office, US, 1905, p. 820.

 

Ang karaniwang manggagawa sa Maynila ay nakatira sa slum areas na ang kapaligiran ay nakakasira ng kalusugan. Pagkatapos ng isang survey sa slum areas sa Kamaynilaan noong 1940, sinabi ng ispiker ng National Assembly na si Yulo, isang malaking hasendero, na:

 

Ang mga taong nakita ko na nakatira sa slum areas ay nabubuhay nang mas masahol pa sa mga hayop.  Ang hinihinga nilang hangin ay napakabaho, at anumang ispasyo na itinuturing nilang parke ay ginagamit din dumihan nila kung saan naglalaro ang mga bata dahil walang ibang playground.7

 

Sa isang sarbey namang ginawa sa 3,600 pamilya sa Tundo, kung saan pinakamaraming manggagawa sa Maynila ang nakatira, natuklasan na higit pa sa kalahati ang “nakatira sa masisikip na bahay at maruming kapaligiran” at “may 34% ng mga bata ay namamatay bago pa makarating ng gulang upang mag-aral.”8

 

Ang Katipunang ng mga Anak Pawis

 

          Noong ika-5 ng Mayo 1929, ang Katipunan ng mga Anak Pawis (KAP) ay natatag sa Maynila.  Ang mga nagpasimula nito ay galing sa pederasyon ng Congreso Obrero de Filipinas (COF) na binuo noong ika-1 ng Mayo 1913, pagkabuwag ng UODF.  Dahil nais ng liderato ng COF na makipagsabwatan sa pamahalaan kolonyal ng mga Amerikano at umalis sa pakikipag-alyansa sa mga itinuturing nilang mga kaliwang organisasyon, nag-walkout ang ilang delegado sa pamumuno ni Crisanto Evangelista sa kombensyon ng COF noong Mayo 1929.  Mula sa mga nag-walkout na ito, naghubog ang KAP na siya naman ang nagtuklas sa pagbubuo ng Partido Komunista ng Pilipinas noong 1930 sa Tundo, Maynila. 

 

Bagaman may naitatag na Partido Obrero noong 1922 na nagbabandila ng partisipasyon ng uring manggagawa sa pulitika at ang mabigyan ng ganap na kalayaan ang Pilipinas, di malinaw ang kaibahan ng ideolohiya nito tungkol sa pagbabago ng lipunan sa ideolohiya na dinadala ng mga partido ng mga peti-burgis.9 Ito ang dahilan kaya itinatag ang Partido Komunista ng Pilipinas upang isulong ang prinsipyong tunggalian ng mga uri at ng sosyalismo.

 

Ang KAP ay nagpalabas ng mga publikasyon--ang Tinig Manggagawa, Bisig at Lagablab--at nakipag-ugnayan sa Kalipunang Pambansa ng mga Magbubukid sa Pilipinas.  Ang programa ng KAP ay makibaka para sa ganap na kalayaan ng Pilipinas, agawin ang pamumuno tungkol dito sa kamay ng mga partido ng mga burgis at peti-burgis, mag-organisa ng di-organisadong mga manggagawa at hikayatin ang mga organisadong manggagawa mula sa kontrol ng mga kanang liderato.  Nang dumating ang ika-1 ng Mayo 1930, umabot na ang kasapian ng KAP sa 45,000. 

 

Ang ilang unyon na sumapi sa KAP ay mula sa Philippine Long Distance Telephone Co., ang International Harvester McCormick Co. (isang kumpanyang nagbebenta ng mga makina para sa sakahan), ang Manila Rope Co., ang Franklin Baker Co. (isang kumpanya ng langis mula sa niyog na nakabase sa San Pablo, Laguna) at ang Union de Obreros Estivadores de Filipinas (UOEF), ang unyon ng mga kargadores at bodegeros sa mga daungan ng mga barko.10

 

Ang Malaking Welga ng mga Manggagawa sa Tabako noong 1934

 

          Ang lumalalang kahirapan ng uring manggagawa sa Maynila noong dekada 1930 ay sumiklab sa malaking welgang nilunsad ng mga manggagawa ng tabako sa pamumuno ng KAP noong 1934.  Dahil sa patuloy na pagtaas ng presyo ng mga bilihin at pagbaba ng produksyon ng mga sigarilyo na siyang naging pangunahing negosyo sa Maynila, ang kalagayan ng mga manggagawa sa mga pabrika ng tabako at sigarilyo ay sumama nang sumama.  Ang pagbaba ng produksyon ng mga sigarilyo sa Maynila ay dala ng lumalaking importasyon ng mga sigarilyo mula sa Amerika.  Ang tunay na halaga ng sahod na di tumataas ay patuloy na bumababa pa.  Ang mas masama ay ang mga may-ari ng mga pabrika ng tabako at sigarilyo, mga Amerikano, Kastila at Intsik, ay nagpapataw ng pagbawas ng sahod sa kanilang mga manggagawa.

 

          Ang malaking welga ng mga manggagawa sa tabako sa Maynila ay nag-umpisa noong kalagitnaan ng Agosto 1934 sa Alhambra Cigar Factory sa Tundo at kumalat na parang apoy sa apat na malalaking pabrika. Di nagtagal, 11,500 manggagawa sa pabrika ng mga tabako ang sumali sa welga at napasara nila ang 19 na kumpanya ng tabako at sigarilyo (29 na pabrika) sa loob ng anim na linggo.  Ang mga welgista ay nagmartsa sa iba’t-ibang pabrika at naghihikayat sa kapwa manggagawa na makisama sa welga. Karamihan ng pagkilos na naganap ay ispontanyo dahil mabilis ang takbo ng mga pangyayari at naiiwanan ang mga tradisyunal na mga opisyal ng mga unyon. 

 

Ang publiko ng Maynila dahil sa kahirapan ng buhay dulot ng Great Depression ng kapitalismo noong 1929 ay nakisimpatiya sa welga at maraming mga rali ang naganap sa Botanical Garden sa Intramuros at iba’t-ibang plaza sa Maynila sa loob ng isang buwan.  Malawak ang suportang ipinakita sa pamamagitan ng mga donasyon at mga talumpati ng mga grupo mula sa mga magsasaka, mga marino, kargadores at iba pang sektor.  Ngunit ang welga ay di humantong sa welgang bayan.  Nasupil ang welga sa ika-pitong linggo nito nang pagbawalan ang mga manggagawa sa La Minerva, isang pabrika ng sigarilyo. Ilang manggagawa ang nasawi rito.11

 

          Ang malaking welga ng mga manggagawa ng tabako at sigarilyo sa Maynila noong 1934 ay nagpakita ng lumalawak na kamalayang maka-uri dahil marami sa hinihiling nila sa kanilang mga manipesto ay ang tuluyang pagbabago ng buong lipunan upang magkaroon ng makatarungang pamamahagi ng kayamanan ang bayan. Ang pag-usbong nitong proleteryadong kamalayan ay dahil sa mga gawaing organisasyon ng mga unyon sa Maynila na naimpluwensahan ng sosyalistang ideolohiya na dinadala ng mga miyembro ng Partido Komunista ng Pilipinas sa mga manggagawa sa loob ng mga pabrika. Bagaman ang Partido Komunista ng Pilipinas ay ipinagbawal ng kolonyalistang pamahalaan ng mga Amerikano noong 1931 at inaresto ang mga lider nito, ang pagkakaisa ng uring manggagawa upang labanan ang pagsasamantala ng mga kapitalista ay nagsimulang magkaugat nang malalim sa mga manggagawa sa Maynila.

 

Ang Congress of Labor Organizations

 

          Pagkatapos ng Pangalawang Digmaan Pandaigdigan kung saan maraming manggagawa ang sumanib sa puwersang gerilya ng Hukbong Pagpapalaya sa Bayan Laban sa Hapon (HUKBALAHAP o HUK), binuo ang Congress of Labor Organizations (CLO) sa Maynila ng ilang unyon noong Hulyo 1945.  Ang pagtatag ng CLO ay pinaghandaan ng Committee of Workers’ Organization na sumibol noong Abril-Mayo 1945 nang hindi pa nagwawakas ang paglaban sa mga tropa ng mga Hapon.

 

Pagkatapos ng gera, ang kalagayan ng mga manggagawa ay lalong sumama.  Ang mga presyo ng bilihin noong 1951 ay naging tatlong beses ng kanilang halaga bago magdigmaan.  Dahil sa kahirapan ng mga manggagawa, nakamobilisa ang CLO sa mga welgang nilunsad ng libo-libong sumali para sa pagtaas ng sahod, istriktong pagsunod sa walong oras ng pagtratrabaho sa isang araw at iba pang karapatan ng mga manggagawa.  Mula Hulyo 1945 hanggang 1946, ang CLO ay namuno ng 49 na welga na sinalihan ng 40,000 manggagawa. Marami sa mga welgang ito ay nagtagumpay.  Dahil sa welga ng 5,000 manggagawa ng Manila Railroad noong Enero 1946, isang Collective Bargaining Agreement (CBA) ang nakuha nila. Sa pamamagitan ng CBA na ito, itinaas ang suweldo ng mga obrero 100%.  Ang bilang ng miyembro ng mga unyon na sumanib sa CLO ay lumaki sa unang 10 buwan ng  pagkatatag nito--mula 16,000 hanggang 80,000. Sa bilang na ito,  35,000 ay nasa Maynila.12

 

          Ang CLO ay sumanib sa Democratic Alliance (DA), isang pambansang partidong pulitikal na nag-aadhika ng kalayaan at industrialisasyon ng bayan.  Ang DA ay nagpatakbo ng pitong kandidato bilang kongresista; lahat ay nanalo noong eleksyon ng 1946.  Ngunit ang mga nanalong kandidatong ito ay pinatalsik sa kanilang panunungkulan sa sulso ng mga Amerikano sa pamahalaan ni Presidente Roxas. Pinagbintangan sila ng pandaraya sa eleksyon subalit ang totoong dahilan ay ang kanilang pagtutol sa mga panukalang batas na Parity Rights at Military Bases Agreement na ibinibigay sa mga Amerikano sa 1946 na konstitusyon. Hindi makuha ang ¾ na boto ng mga kongresita na kailangan para maaprubahan ang mga batas na nabanggit dahil sa patutol ng pitong miyembro ng DA.

 

          Sa pagtalsik ng pitong kongresita ng DA, ang mga puwersang makabayan ay nawalan ng pag-asa sa bagong kakatatag na pamahalaang Roxas na inisponsor ng mga Amerikano. Sumiklab ang himagsikan sa kanayunan sa pamumuno ng HUK. Bilang sagot ng pamahalaan ni Elpidio Quirino na pumalit kay Roxas (na namatay sa loob ng US Clark Air Base) ay ang malawakang pag-aaresto ng mga pinaghihinalaang subersibo sa Maynila at sa probinsya. Noong Abril 1951, binansagan ang CLO bilang isang subersibong organisasyon at kinansela ang rehistrasyon nito.  Ang bilang ng mga unyong pinayagan ng pamahalaan ay bumaba sa 719 noong 1952 mula sa 1040 noong 1950.13

 

 

Mula sa Pagkalansag ng CLO Hanggang sa Kasalukuyan

 

Sa paglansag ng CLO, namayani ang mga tinatawag na dilawan na unyon at pederasyon sa Maynila.  Itinakda ang Republic Act 875 na nagpapatampok sa CBA at Compulsory Arbitration, pagrerehistro ng unyon at panunumpa ng mga opisyales nito na sila ay hindi kasapi at hindi sasapi sa “mga subersibong organisasyon”.  Naitayo ang mga dilawang unyon na suportado ng mga Amerikano, kagaya ng Philippine Trade Union Council at ang Free Federation of Workers (FFW) na binuo sa tulong ng mga Kanong Jesuwitang pari.14

 

          Ngunit sa gitna ng opensiba ng pamahalaan upang supilin ang progresibong unyonismo, naitatag noong 1959 ang Katipunan ng Manggagawa Pilipino (KMP) sa pamumuno nina Cipriano Cid, Bert Olalia, Ignacio Lacsina at iba pang manggagawa na ang karamihan ay galing sa binuwag na CLO.  Binuo sa Maynila ang Lapiang Manggagawa (LM) noong 1962 na nagsisikap na palahukin ang uring manggagawa sa pulitika.

 

Panahon ni Marcos (1966-1986)

 

          Sa pag-upo ni Ferdinand Marcos bilang presidente ng Pilipinas noong 1966, masigasig na ipinatupad niya ang mga patakarang pabor sa mga kapitalista, sa partikular sa mga Amerikano, kagaya ng Investment Act of 1967 at Export Incentive Act of 1970 at iba pang batas na binuksan ng lubusan ang ekonomiya ng Pilipinas sa pagpasok ng dayuhang negosyo.  Sa pagsasamantala ng mga kapitalistang korporasyon, dumarami ang mga welgang nilulunsad ng mga manggagawa lalo na sa Maynila. Mula 527 noong 1965, umabot ang bilang ng mga welga sa 1043 noong 1972 bago ideklara ang batas militar ni Marcos.15

 

          Lumalaki rin ang mga rali at mga martsa ng bayan sa Maynila na nagbigay ng pagkabahala sa mga dayuhang kapitalista.  Kaya noong ika-21 ng Setyembre 1972, idineklara ni Marcos ang batas militar sa buong Pilipinas at pinalitan niya ang konstitusyon para manatili siya sa kapangyarihan pagkatapos ng kanyang terma.

         

Bagaman nabulabog ang kilusang manggagawa sa pagdeklara ng batas militar at pagbabawal ng welga sa pamamagitan ng batas General

Order No.5, daliang nakabangon muli ito sa pansamantalang pakagapi.  Noong 1975, naglunsad ang mga manggagawa sa La Tondeña, isang pabrika ng alak sa Maynila, ng isang malaking welga na kumalat sa 30 pagawaan sa kalunsuran na may 40,000 manggagawa.  Nang sumapit ang Hunyo 1976, nadagdagan pa ito ng 15,000 manggagawa.  Nang ginanap ang huwad na halalan ni Marcos noong 1978, sumiklab uli ang mga welga sa 12 na kumpanya sa Maynila na sinalihan ng 16,000 na manggagawa at nagpasarado sa maraming otel, pagawaan ng damit, transportasyon at industriya ng kuryente.16   Aktibong namuno sa mga welgang ito ang itinatag na Bukluran ng Manggagawa Pilipino (BMP).  Agad idineklara na subersibo ang BMP ng pamahalaang Marcos at kinulong nito ang mga lider ng organisasyon.17

 

          Hindi natinag ang uring manggagawa sa hagupit ng kaaway at noong ika-1 ng Mayo 1980, itinatag ang Kilusang Mayo Uno (KMU) sa Maynila.  Samantala, upang palabasin na siya ay maka-manggagawa rin,  inisponsor ni Marcos ang pagbuo ng Trade Union Congress of the Philippines (TUCP) sa pamumuno ni Democrito Mendoza at Ernesto Herrera.  Ang dilawang unyon na ito ay itinapat sa KMU.  Noong ika-13 ng Agosto 1982, pagkatapos ng paglunsad ng malaking welga ng KMU sa Bataan Export Processing Zone (BEPZ) sa Mariveles, Bataan, kung saan may 20,000 manggagawa ang nagpartisipa, sinalakay ng militar sa Maynila ang mga opisina ng KMU, NAFLU at PANALO. Ang huling dalawang organisasyon ay mga kaalyadong pederasyon ng KMU at ibinilanggo ang mga lider nito.  Si Felixberto Olalia, pinuno ng KMU, ay namatay bunga ng pagkasakit na tinamo nang siya’y nasa bilangguan.18

 

          Lalong umigting ang welga sa Kamaynilaan dahil sa matinding krisis na bumalot sa Pilipinas sa pagtigil ng pautang ng mga Amerikano sa rehimen ni Marcos pagkatapos ng pagpaslang kay dating senador Benigno Aquino Jr. noong ika-21 ng Agosto 1983.  Ang halaga ng piso ay bumagsak mula 63 sentimo noong 1982 (1978=100) tungo sa 38 sentimo noong 1984.19

 

                Sa garapalang pandaraya ni Marcos sa eleksyon noong Pebrero 1986, nagbalak ang KMU na maglunsad ng welgang bayan noong ika-25 ng Pebrero 1986, ngunit naunahan sila ng coup d’etat nina Secretary of Defense Juan Ponce Enrile at Gen. Fidel Ramos na naging diklap na pinagsimulan na tinatawag na pag-aalsa ng taong bayan sa EDSA.  Nagbitiw sa panunungkulan si Marcos sa presyur ng mga Amerikano na ginamit ang pangyayari sa EDSA bilang daan upang tuluyang makontrol ang bagong pangulo ng Pilipinas na si Corazon Aquino.

 

Sa Rehimen ni Aquino (1986-1992)

 

Sa rehimen ni Aquino ay pinatuloy ang mga patakaran ng napatalsik na diktador, kasama na ang mga mapaniil na batas sa paggawa, kagaya ng pagbabawal sa welga kung ito ay itinuturing na laban sa pambansang interes.  Sa Kamaynilaan, pinaslang ng militar noong Nobyembre ng 1986 ang bagong pangulo ng KMU na si Rolando Olalia.  Sa susunod na taon, Enero 1987, minasaker ang 13 magsasaka at manggagawa sa isang demonstrasyon sa harap ng Malacañang.  Ang demonstrasyon ay para hilingin sa bagong pamahalaan ang paglunsad ng isang tunay na reporma sa lupa.  Ang pangkalahatang kalihim naman ng BAYAN na si Leandro Alejandro ay napatay noong Setyembre 1987. 

 

          Lumilinaw sa uring manggagawa na ang mga programa para sa masa ni Aquino ay kasing peke ng kay Marcos.  Dahil sa pahirap na idinulot ng pamahalaang Aquino, lalo na sa pahihintulot sa mga dayuhang korposasyon na pataasin ang presyo ng langis, nanawagan ang KMU at mga militanteng grupo ng pangkalahatang welgang pang-industriya.  Nagsimulang gumulong sa Kamaynilaan ang panawagang welgang bayan noon Oktubre 1990.  Umabot sa 790 empresa at 500,000 mamamayan ang aktibong lumahok sa welgang pumarilisa ng maraming lungsod sa bansa.  Ngunit di naparalisa ang lungsod ng Maynila, sapagkat natakot ang publiko na makisama sa welgang bayan dahil may ilang grupo, tulad ng Alex Buncayao Brigade, ang nanunog ng mga bus sa lungsod.  Nagdulot ang bus-burning ng malaking sagwil sa pagsulong ng militanteng kilusan ng manggagawa at sambayanan. Nagbunga ito ng pagkakahiwalay ng kilusan ng masa at pagkatabon ng lehitimong isyu at kahilingan ng sambayanan.  Nagkaroon ng lamat ang mga alyansa.

 

          Nakilahok din ang mga manggagawa sa Maynila sa mga malalaking rali na nilunsad sa ekstensyon ng tratado sa base militar na hinihiling ng mga Amerikano sa Pilipinas pagkatapos ng ika-21 ng Setyembre 1991.  Samutsaring aktibidad ang inihanda ng KMU kaugnay sa isyu.  Nanawagan ito ng sustenido at malawakang kampanya upang itakwil ang bagong kasunduan sa base militar.20 Ang ekstensyon ng tratado ay di binigay ng Senado ng Pilipinas, dulot ng malawakang protesta ng bayan.

 

Sa Rehimen ni Ramos (1992-1998)

 

          Sa kapanahunan ni Ramos, lalong nadadagan ang mga batas na nakakapinsala sa kabuhayan ng uring manggagawa kagaya ng Herrera Law at Oil Deregulation Law.  Pinawalang-bisa ng una ang National Minimum Wage at ipinaubaya ang pagtatakda ng minimum na sahod sa mga tinatawag na regional wage boards sa iba’t ibang rehiyon sa Pilipinas.  Ang huling batas naman ay ibinigay sa mga kumpanya ng langis na pag-aari ng mga dayuhan ng karapatang itaas ang presyo ng kanilang mga produkto nang walang kontrol ang pamahalaan.  Sa naganap na sunud-sunod na pagtaas ng presyo na langis pagkatapos maapruba ang Oil Deregulation Law, nagtaasan din ang presyo ng maraming karaniwang bilihin na nagpalala sa kahirapan ng uring manggagawa at ng ibang sektor sa lipunan.

 

          Dahil din sa patakarang kontraktuwalisasyon at downsizing na inilunsad ng malalaking korporasyon, sa partikular mga pag-aari ng mga dayuhan, isang patakaran na kinunsenti ng pamahalaang Ramos, libu-libong manggagawa ang nawalan ng trabaho o naging kaswal.  Maraming welga ang naganap dahil sa kontraktuwalisasyon, kung saan ang pinakamalaki ay sa Nestle at Philippine Refining Company.  Nang pumasok ang pamahalaan ng populistang Joseph Estrada noong Hunyo 1998, lalong pinalawak ang mga pribilehiyo ng mga dayuhang kapitalista sa Pilipinas. 

 

II. KASALUKUYANG KALAGAYAN NG MGA MANGGAGAWA SA KAMAYNILAAN

Kalagayang Ekonomikal ng Uring Manggagawa sa Kamaynilaan

 

          Sa datos ng National Statistics Office (NSO, Oktubre 1996), naitalaga na may 6.3 milyung may edad na 15 taon-gulang pataas ang nasa Kamaynilaan, kung saan halos 4 na milyun lamang ang nasa puwersa sa paggawa. Hindi pa kasama sa bilang na ito ang may 1.7 milyong kababaihang nagtatrabaho sa National Capital Region.  Bagaman 13% ng kabuuang may trabaho sa bansa ay nasa Kamaynilaan, narito rin ang may 21% sa kabuuang walang trabaho sa Pilipinas.21

 

          Sa bilang ng sahuran at suwelduhang manggagawa na 13,565,000 sa buong Pilipinas noong Oktubre 1997, ang 2,690,000 o 19.8% ay nasa Kamaynilaan.22  Noong 1995, ang pinakamalaking bulto nito ay nakakonsentra sa Makati kung saan may 335,333 manggagawa, sinusundan ng Quezon City, 331,025;  Manila, 189,529; Pasay, 127,229;  at ang natitirang bilang ay pinaghahatian ng mga lunsod at munisipalidad kagaya ng Pasig, Mandaluyong, Valenzuela, Taguig at iba pa (NSO Special Release, 1995).23

 

          May 15% ng kabuuang bilang ng mga establisimyento sa NCR ang nasa manupaktura.  Ang karamihan ng mga ito ay umuupa lamang ng isa hanggang apat na manggagawa.  May 2.7% lamang ng mga empresa ang umuupa ng 200 manggagawa pataas.  Sa mga establisimyentong nasa  industriya, may 95% ang nasa manupaktura. Ngunit ang bulto nito ay mga maliit na establisiyento (8,939) at nag-eempleyo ng isa hanggang apat na manggagawa (8,774).  May 5.5% lamang ang malalaki at katamtamang laki na empresa.24

 

Ang karamihan sa mga empresa ay nakatuon sa mga gamit na pangkonsumo at hindi pa paggawa ng mga makinarya.  Ang higit na marami ay ang grupo na nagmamanupaktura ng kasuotan, mga produktong gawa sa katad (leather), sapatos at tela.  Sumusunod ang grupo sa pagproseso ng pagkain.  Pangatlo lamang ang grupo sa pagkukumpuni ng makina, pang-apat ang mga pagawaan ng papel at mga produkto mula rito, at panglima ang grupo sa manupaktura ng plastik, goma, kemikal at produkto mula sa langis.  Noong 1990, nilathala ng NSO na may 99,556 o 25.5% sa 390,001 na establisimyento sa buong Pilipinas ang nasa NCR.  At ito ay dumami sa 126,285 pagdating ng 1995.25

 

Talaan 2.  Bilang ng mga manggagawa sa NCR sa mga pagawaang may 1- 4 manggagawa hanggang 2,000 lampas (sa Agrikultura, Mining/Quarrying, Manupaktura, Electricity, Gas & Water, Construction, Wholesale/Retail, Transportation at Finance)*

 

 

LUGAR

BILANG NG MGA MANGGAGAWA

Makati

335,333

Quezon City

331,025

Manila

189,529

Pasay City

127,119

Pasig City

110,852

Mandaluyong

72,007

Valenzuela

64,441

Taguig

55,954

Kalookan

57,667

Muntinlupa

40,006

Marikina

36,838

Las Piñas

27,683

San Juan

23,222

Navotas

17,041

Pateros

1,728

Kabuuang Bilang

1,490,555

NSO, 1995

 

Dahil napakababa ng sahod ng mga manggagawa sa Kamaynilaan  (P198 bawat araw batay sa minimum wage law noong 1998) kung ikukumpara sa P431 na kailangan araw-araw ng isang pamilyang Pilipino na may anim ang bilang upang mabuhay,26 karamihan sa kanila ay naninirahan sa mga slum at squatter area.27  Ang  mga lugar na ito ay kulang o walang pasilidad para sa mga batayang pangangailangan ng tao kagaya ng tubig, kuryente, mga klinik at playground para sa mga bata.  Marumi ang kapaligiran at ang masisikip na komunidad na ito ay nagiging pugad ng mga kriminal at drug addict. Nagsisiksikan sa mga komunidad na ito ang mga manggagawa sa pabrika, serbisyo, kawani sa gobyerno, pati na ang mga mala-manggagawa kagaya ng mga dyipni  drayber at weyter.  Sa may 8 milyung populasyon sa Kamaynilaan, 3,487,909 ang mga maralitang tagalunsod kung saan 1,987,066 ay mga iskwater.  Pinakamaraming maralitang komunidad ang nasa Quezon City, susunod ay Manila at pangatlo ang Las Piñas.

 

Talaan 3.  Mga Maralitang Komunidad sa Kalakhang Maynila Batay sa Siyudad/Munisipalidad (1993) *

 

 

SIYUDAD/MUNISIPALIDAD

BILANG NG MGA MARALITANG TAGALUNSOD

Quezon City

724

Kalookan

50

Pasay City

27

Manila

195

Malabon

21

Navotas

10

Valenzuela

62

Mandaluyong

26

Marikina

18

Pasig

58

Las Piñas

73

Muntinlupa

64

Parañaque

4

Pateros

5

Taguig

55

San Juan

15

Makati

10

Kabuuang Bilang

1,417

Halaw sa Ang Maralitang Tagalunsod sa Kalakhang Maynila  ni Roland G. Simbulan, Manila Studies Program Occasional Paper #7, Talaan 2, p.4.

Sa halip na pagandahin ang mga maralitang komunidad at tulungan ang mga tao dito para magkatrabaho, ang kadalasa’y ginagawa ng pamahalaan ay idimolis ang mga squatter areas at itapon ang mga taong nakatira dito sa mga malalayong lugar, kagaya ng sa Cavite, kung saan napapalayo ang mga itinapon sa kanilang pinagtatrabahuhan.  Ang malimit na dahilan sa pagpapaalis sa mga mahihirap ng mga taga-NCR sa kanilang mga tinitirahan ay upang pagandahin daw ang kalunsuran na pagtatayuan ng mga malls at gusali para sa mga kapitalista.  Parang basura na winawalis ang mga manggagawa at mala-manggagawa upang paalwanin ang buhay ng mga mataas na uri.

 

Kalagayang Pulitikal ng Uring Manggagawa sa Kamaynilaan

 

Sa hanay ng uring manggagawa, may mga organisasyon na naniniwala na ang kaligtasan sa pagsasamantala ng mga kapitalista sa uri nila ay nasa kanilang sariling pagkilos at may mga umaasa naman sa pamahalaan upang pahusayin ang kanilang kalagayan.  Mayroon din nag-aasta na sila ay nasa gitna ng mga radikal na organisasyon ng manggagawa at mga konserbatibo.  Malaki ang impluwensiya ng mga reliyoso, sa partikular ang mga Jesuwita, sa huling tendensiyang nabanggit, kaya ang mga lider ng pangatlong pangkat na ito ay naniniwala rin sa mga reporma ng batas ng estado.

 

Ang unang tendensiya na ninirepresenta ng KMU ay may 200,000 kasapi sa buong kapuluan ay tinatangkilik ang ideolohiya ng sosyalismo na ipapalit sa kapitalismo, kung saan ang lipunan na itatatag ay pamumunuan ng uring manggagawa na kaalyado ang ibang uring pinagsasamantalaan sa kasalukuyan.  Ang pangalawang tendensiya at pinakamalaking organisasyon (500,000 ang kasapi) ay ang TUCP na sumasang-ayon sa pakikipagtulungan sa mga kapitalista upang ayusin ang kahirapan ng uring manggagawa.28  Tinatangkilik nito ang tinatawag na “social accord” sa manedsment upang tulungan ang pamahalaang magkaroon ng “industrial peace” para sa malalaking negosyante sa Pilipinas, partikular sa mga dayuhan.

 

Ang pangatlong tendensiya na nirerepresenta ng FFW (may 40,000 kasapi) ay tinatawag ang sarili bilang mga “moderate” dahil iniiwasan nila ang pagamit ng welga para ipaglaban ang mga karapatan ng uring manggagawa.  Ngunit sa katunayan, ang estratehiya at taktika nila upang isulong ang kanilang kahilingan ay di naiiba sa TUCP, sapagkat sumasali din sila sa mga “social accord pact” ng Employers’ Confederation of the Philippines, ang samahan ng mga negosyante sa Pilipinas. 

 

Sabi nga ni Karl Marx, sa loob ng lipunan ay palaging magkakaroon ng kontradiksyon tungo sa pagbabago ng umiiral na sistemang pulitikal at ekonomikal.  May tumatangkilik sa mga repormistang paraan at may lumalaban para baguhin ang istruktura ng lipunan.  Ito ay batas ng kasaysayan.  Ang kontradisyong ito ay makikita din sa loob ng isang organisasyon.  Halimbawa, noong 1994, may isang paksyon ng KMU-NCR ang humiwalay sa KMU-National at sumali sa social accord pact sa gobyerno, kasama ng TUCP at FFW.  Ngunit, may mga unyon din naman sa ilalim ng TUCP at FFW na sumasali sa mga pakikibaka ng KMU upang itakwil ang mga batas ng pamahalaan kagaya ng Herrera Law na nagtatakda ng mga regional wage board at ang panukalang batas tungkol sa kontraktuwalisasyon ng paggawa.

 

Sa kabilang banda, may mga sobrang-kaliwa sa kilusang manggagawa na ibig agad maglunsad ng heneral na insureksyon sa Kamaynilaan na isasabay, ayun sa kanila, sa welgang bayan.  Masasabi na ang ganitong estratehiya ay hilaw pa dahil ang kamalayang pulitikal ng uring manggagawa sa NCR ay mababa pa. Ang kanilang pakikibaka ay kalimitan hanggang kanin at isda lamang o ang tinatawag na “ekonomismo”.  Ang tanging pulitikal na kahilingan na tuwi-tuwina’y ibinabandila ng KMU sa madla ay ang pagsasabansa ng mga dayuhang kumpanya ng langis upang matigil ang tuluy-tuloy na pagtaas ng presyo ng langis na nakakapinsala sa kabuhayan ng mga manggagawa at ang pag-alis ng Pilipinas sa ilalim ng programa ng IMF-World Bank, na kontrolado ng US.  Nang inilabas ang islogang “Rebolusyon Hindi Eleksyon” ng KMU noong ika-1 ng Mayo 1993, sa isang malawakang mobilisasyon sa NCR, agad itong napuna pagkatapos nakitang matamlay ang pagtanggap ng mga manggagawa mismo sa loob ng KMU.

 

Bukod sa konserbatibong katangian sa heneral ng mga organisasyon ng mga manggagawa sa Kamaynilaan na napakahirap pakilusin sa welgang bayan kahit tuloy-tuloy ang pagsasamantala sa kanila ng monopolyo kapital kagaya ng dayuhang kumpanya ng langis at Nestle, ang edukasyon tungkol sa alternatibong ideolohiya ng sosyalismo sa loob mismo ng mga radikal na unyon ay bahagya ding nasasagawa.  Noon lamang 1997, nagsimula ang mas pursigidong pagtatalakay sa sosyalismo at binigyan diin ang pakikibaka tungo sa pambansang demokrasya sa loob ng KMU.  Ang kalimitang pinag-aaralan lamang tungkol sa pulitikal na ekonomiya ay kung paano pinagsasamantalahan ang uring manggagawa sa pamamagitan ng paghuthot ng sobrang halaga mula sa kanilang gawa.  Inuugnay din ang pagsasamantala sa kanila sa kalagayan ng ibang uri at sektor na api sa lipunan.  Ngunit, halos walang pagtalakay kung anong itsura ng pamahalaan sa pamumuno ng uring manggagawa at ng mga ka-alyado nito ang papalit sa kasalukuyang dispensasyon.  Walang pagtalakay sa pulitikal na istruktura ng mga konseho ng mga manggagawa at ang pag-aaral ay nakakonsentra sa mga paraan ng mga pag-oorganisa sa loob ng mga unyon.

 

Kailangan malaman na ang isang unyon ay binuo primarya sa pakikibaka para sa kanin at isda, para pabutihin ang ekonomikal na kalagayan ng uring manggagawa.  Sa katunayan, ang mga unyon ay unang ginawang ligal na pakikipagtawaran para sa mga benepisyo pangkabuhayan ng parlyamentong kontrolado ng burgesiya sa Inglatera noong 1854. Ginawa ito upang pahupain ang madugong pakikibaka ng mga Chartist, ang samahan ng mga manggagawang Ingles, na humantong sa heneral na welga upang pabagsakin ang pamahalaan.  Ang mga burgis ay sanay sa taktika at laging inuutakan ang kalaban nitong uring manggagawa.  Pagkatapos nilang mawasak ang kilusang Chartist, pinayagan ito mismo ng parlyamentong Ingles na magtayo ng partido pulitikal, ang Labor Party, ang partidong manggagawa sa bansa nila noong 1900, siyempre sa patnubay ng uring burgesiya.  Di nagtagal, ang mga naging pinuno ng Labor Party ay nagmula mismo sa uring peti-burgis at burgesiya, na tinawag ni Lenin na mga aristokratang manggagawa.  Kaya higit sa lahat, ang alternatibong ideolohiya at sistema pulitikal na ipapalit sa sistema ng mga burgis ay kailangan maging independente sa pagpapatnubay ng uring mapasamantala o sa mga batas nila.   

 

Ang kilusang Social Demoncracy (Soc Dem) sa hanay na uring manggagawa sa Europa ay isa ring nahawakan ng burgesiya upang iligaw ang mga radikal na organisasyon ng mga manggagawa na nagdadala ng siyentipikong sosyalismo o Marksismo noong mga unang dekada ng siglong ito.  Pinayagan ng mga kapitalista sa Hilagang Europa, kagaya ng sa Netherlands, Sweden, Finland at Norway, na magtayo ang mga pamahalaan sa mga bayang ito na kontrolado nila ng mga tinatawag na welfare state sa pamumuno ng mga Soc Dem.  Ngunit, sa mga krisis ng kapitalismo, kagaya ng sa kasalukuyan, binabawi din ng mga gobyernong ito ang mga benepisyo na naibigay sa mga mamamayan sa ilalim ng welfare state, kagaya ng alawans para sa walang trabaho, pensyon para sa mga matatanda, libreng edukasyon at iba pa.  Ito ay dahil makakatipid daw ang mga gobyerno nila upang makatawid sa krisis ng kapitalismo sa kasalukuyan.  Ang mga malalaking empresa ng mga kapitalista ay malawakang nagbabawas ng mga empleyado at naglulunsad ng kontraktuwalisasyon at ito’y pinapayagan at sinusuportahan pa ng mga burgis na pamahalaan, dahil ang mga ito ay malalaki ang utang sa mga bangko ng mga kapitalista. 

 

Sa kasalukuyan, milyun-milyung manggagawa ang nawalan ng trabaho. Umaabot ito sa 11% ng buong lakas paggawa sa Silangan at Hilagang Europa.  Nagmamartsa muli ang libu-libong mga manggagawa sa kalye ng Europa, kasama ang ibang uri at sektor ng mga mamamayan, mga magsasaka, guro, empleyado ng gobyerno at estudyante upang batikusin ang pagbawi ng mga tinatawag na “welfare benefits”.  Ngunit ang hinihiling sa heneral ay mga reporma lamang sa batas at hindi ang pagbabago ng istruktura ng lipunan, bagaman bumabangon muli sa hanay ang kilusang siyentipiko sosyalismo, kung saan ang layunin ay magtayo ng isang lipunan sa pamumuno o diktadura ng uring proletaryado. 

 

          Dito sa Pilipinas, sa partikular sa Kamaynilaan na sentro ng pakikibaka ng uring manggagawa, ang takbo ng pulitika ay malaking pagkakaiba sa Europa.  Dito hindi pinapahintulutan ng gobyernong kontrolado ng dayuhang monopolyo kapital, komprador na burgesiya at panginoong maylupa, na lumakas ang uring manggagawa sa isang partido pultikal.  Kahit ang itayo lamang ay isang partido na ang porma ay alyansa ng mga batayang uri at ibang sektor kagaya ng Partido ng Bayan na itinatag noong 1986, agad napapaslang ang mga lider nito ng mga death squad ng militar ng pamahalaan.  Ito ang nangyari kay Lando Olalia, tagapangulo ng KMU at ng Partido ng Bayan noong 1986, at kay Lean Alejandro, pangkalahatang kalihim ng Partido ng Bayan noong 1987.

 

          Ang leksyon ng kasaysayan hinggil sa pagtatayo ng partido pulitikal na may radikal na orientasyon sa Pilipinas ay malagim.  Tandaan din natin ang nangyari sa Democratic Alliance sa ilalim ng gobyerno ni Roxas noong 1946 na tinalakay natin sa itaas.  Ang makukuha nating aral sa kasaysayan ng Pilipinas ay ito: ang lumahok sa pulitika ng mga naghaharing uri ay isang ideyalistang paraan.  Kailangang palalimin ang pag-unawa ng uring manggagawa sa alternatibong sistemang papalit sa kasalukuyang lipunang umiiral sa Pilipinas at huwag umasa sa mga reporma na magmumula sa uring mapagsamantala.

 

          Ngunit, ang pagpapalawak ng kamalayang pulitikal at pagpakilos sa uring manggagawa tungo sa radikal na pagbabago ng lipunang Pilipino ay kailangang di maging pabugso-bugso at piliting gawaing madalian kagaya ng hinahangad ng mga adbenturistang peti-burgis sa loob ng kilusang uring manggagawa.  Ang pagsasagawa ng tuluyang pagbabago ng lipunan ay kailangan ibatay sa masinop at mapasensiyang pakikisalumuha sa batayang uri, sa uring manggagawa at uring magsasaka.  Ang pagbabago ng kamalayan at aktitud ng mga batayang uri, na nadadala sa mga ugaling pyudal at peti-burgis, ay di madaling gawain at maaaring maging matagalan.  Kailangang isaalang-alang natin ang leksyon ng dating USSR, kung saan minadali ang proseso, na napunta pa sa pilitan ang pagtransporma ng kamalayan ng magsasaka tungo sa sosyalismo.

 

          Kaugnay nito, maaaring itransporma ang mga kasalukuyang unyon hawak ng KMU sa mga konseho ng mga manggagawa na ang pangunahing pag-aaralan ay tungkol sa pulitika, tungkol sa sosyalismo at pakikibakang demokrasya at pangalawa lamang ang gawin pag-uunyon.  Ang pakikibaka ng uring manggagawa sa pag-uunyon lamang ay ang nilaan ng uring burgesiya tungo sa reporma sa ilalim na kanilang sistemang tinatangkilik.  Kailangang maabot ng mga organisador sa hanay ng uring manggagawa ang mga kauri nilang di pa kasali sa mga unyon. Ito’y dahil ang mga miyembro ng mga unyon sa Pilipinas ay kakaunti lamang, 29% o 3,055,091 ng buong paggawa sa Pilipinas (NSO, 1990).  Sa Kamaynilaan, bagamat marami ang miyembro ng mga unyon, 66.3% sa kabuuang lakas paggawa na 4,162,000 noong Oktubre 1997 (NSO), pinakamarami naman kung ikukumpara sa ibang rehiyon sa Pilipinas ang walang trabaho (14.4%) ng buong lakas paggawa sa NCR.29   Taun-taon, libu-libo pang manggagawa ang nawawalan at nakukulangan ng trabaho sa patakarang “downsizing” at pagsarado ng mga maliliit na pagawaan.  Nagtutumpukan ang mga manggagawang nawalan ng trabaho sa mga publikong lugar kagaya ng parke, sa harap ng mga munisipyo, sa mga employment agency at iba pa.  Kailangang mag-organisa ang libu-libong mga manggagawang ito dahil sila ang nakaranas ng mas matinding dagok ng sistemang monopolyo kapital sa Pilipinas, kagaya ng patakarang kontraktuwalisasyon na malawak na ipinapatupad sa suporta ng estado ng Pilipinas.  Ang mga manggagawang walang trabaho ay mas madaling makagagap ng kahulugan ng pagsasamantala ng mga kapitalista at madaling hikayating sumama sa pagbabago ng lipunang umiiral.

 

Sa mga konserbatibo at dilawang unyon, marami ang karaniwang miyembro na naaasiwa sa pakikipagsabwatan ng kanilang lider sa mga kapitalista.  Ito ang nangyari sa welga ng PALEA, ang unyon ng Philippine Airlines, noong Agosto 1998, kung saan ang mga lider ay ibinenta ang kanilang unyon sa kapitalistang si Lucio Tan na may-ari ng korporasyon.  Nag-alsa ang mga ordinaryong miyembro at binatikos ang kanilang mga lider.  Ang leksyong ipinapakita dito ay maaaring maorganisa ang mga manggagawa sa ideolohiya ng sosyalismo sa loob mismo ng mga konserbatibong unyon sa pamamagitan ng pag-uugnay sa kanila sa maraming paraan.

 

Konklusyon

 

          Kailangang ipaunawa sa uring manggagawa na ang pakikibaka nila ay dapat lumampas sa kanin at isda. Ang pakikibaka ay magagawa sa pamamagitan ng sama-samang pagkilos ng kanilang uri at ng ibang uri at sektor na pinagsasamantalaan sa Pilipinas. Kaya nilang palitan ang kasalukuyang lipunan kung saan iilan lamang ang maginhawa ang buhay samantalang kakaunti naman ang kontribusyon sa produktibidad ng bayan.

 

          Ang pakikibaka para sa kanin at isda ang siyang laging nakikita ng mga kapitalista na kahinaan ng uring manggagawa at sinisikap nilang ipako ang tunggalian ng mga uri sa usaping ito.  Sa pamamagitan lamang ng pakikipaglaban para sa alternatibong sistemang pulitikal kung saan ang uring manggagawa ang siyang magiging pangunahing pwersa, tuluyang nawawakas ang pagsasamantala ng mga imperyalista at kanilang mga galamay sa uring manggagawa at sa iba pang sinisiil na uri sa Pilipinas.   

 

BIBLIOGRAPIYA

 

Clark, Victor Seldan “Labor Conditions in the Philippines”, Bulletin of the Bureau of Labor, Washington, Government Printing Office, US, 1905.

 

Compilation of Effective Labor Legislation in the Philippines, Revised 1960, a joint project of the International Cooperation Administration and Philippine Department of Labor, 2nd Printing, 1960.

 

Constantino, Renato.  A Past Revisited, Manila, 1975.

 

Communism in the Philippines, Book 1, Historical Commission, Partido Komunista ng Pilipinas, 1996.

 

Cruz, Hermigildo, The Activities of the Bureau of Labor, Bureau of Printing, Manila, 1930.

 

Doeppers, Daniel F. Manila, 1900-1941, Ateneo de Manila University Press, 1984.

 

De Zuñiga-Maritinez, Joaquin Fr. OSA.  Status of the Philippine Is.,  1800, Filipiniana Book Guild, 1973.

 

Datos, Bolyum XII, Ecumenical Institute for Labor Education and Research.

 

_______________, Bolyum XIV, Blg. 2, Hulyo-Disyembre, 1997, EILER

 

Fernandez, Perfecto & Quianson, Camilo P. Labor and Social Legislations in the Philippines, Central Book supply, Manila, 1st edition, 1963.

 

Gabay sa Tunay na Unyonismo, EILER, 1995.

 

Gonzalo, Jurado M.  The Political Economy of Labor-Capital Relations and The Role of the State Institute of Economic Development and Research, University of the Philippines, 1974.

 

IBON 1986 Midyear Briefing.

 

King, Amelita, State and Labor Organizations in Philippine Labor Relations, Institute of Social Studies, The Hague, Netherlands, 1982.

 

Labor Code of the Philippines, MOLE, 1985.

 

Levinson, G.I.  The Workers’ Movement in the Philippines, Moscow, 1957.

 

Morabe, Emiliano, The Minimum Wage Law: A Study of its Significance and Implications.  M. Colcol and Co., 1st edition, 1954.

 

Simbulan, Roland, Ang Maralitang Tagalunsod sa Kalakhang Maynila, Manila Studies Program Occasional Paper # 7, October 1998.

 

Philippine Labor Case Law: A Compilation of Decisions of Philippine Supreme Court Affecting Labor, Labor Statistics Division, DOLE, Manila, 1956.

 

Philippine Islands, Office of the Welfare Commission Annual Report, 1923.

 

Report of the Activity of the World Federation of Trade Unions to the Second Congress of Trade Unions, Paris, 1949.

 

APENDIKS

 

Talaan 1. Bilang ng mga Mangagawa sa NCR sa mga pagawaan mula 1-4 manggagawa hanggang 2,000 lampas (sa Agriculture, Mining Quarrying, Manufacturing Electricity, Gas and Water, Construction, Wholesale/Retail, Transportation and Finance) NSO, 1995)

 

Lugar

Bilang ng mga Manggagawa

Makati

335,333

Quezon City

331,025

Manila

189.529

Pasay City

127,119

Pasig City

110,852

Mandaluyong

72,007

Valenzuela

64,441

Taguig

55,954

Kalookan

57,667

Muntinlupa

40,006

Marikina

36,838

Las Piñas

27,683

San Juan

23,222

Navotas

17,041

Pateros

1,728

Kabuuang Bilang

1,490,555

 

 

Talaan 2: Naiulat ng mga kasapi ng mga kasalukuyan at narehistrong unyon ng manggagawa batay sa mga taon 1980 –1990.

 

 

Taon

Bilang ng mga kasapi sa mga bagong rehistrong unyon

Bilang ng mga kasapi sa kasalukuyang unyon

Porsyentuhang pasahod at suwelduhang  mga kasaping manggagawa (%)

1980

31,394

1,920,623

27.0

1981

24,506

2,220,528

30.2

1982

61,088

2,239,369

30.7

1983

A

2,057,803

26.2

1984

28,708

2,086,511

23.8

1985

30,512

2,117,023

24.1

1986

50,883

2,167,881

24.6

1987

79,529

2,119,352

23.2

1988

79,681

2,180,437

22.8

1989

77,913

2,972,427

29.4

1990

74,453

3,055,091

29.7

 

Note: Ang datos na ginamit sa pasahod at suwelduhang manggagawa para sa taong 1980-1986 ay average na kinuha sa isang survey na ginawa noong nakalipas na mga taon.

 

1Hindi sinama ang mga manggagawa sa bukid na kasapi sa National Congress for Farmers Oranization na nagrehistro sa taong 1982. Sa simula ng taong 1987, binilang ang kasapi ng mga unyon sa public sector.

 

a Walang datos.

 

Pinagkuhanan ng Datos: Bureau of Labor Relations,  Statistical and Performance Reporting System (DOLE Regional Offices), National Statistics Office.

 

Talaan 3: Bilang ng Establisyamento sa Industriya batay sa laki

(NCR 1995)

 

Grupo ng Industriya

Total

% to total

1-4

Maliit

(5-99)

katamtaman

(100-199)

Malaki

(200-pataas)

 

 

 

 

 

 

 

Serbisyo

106,336

84.23%

71,256

33,704

736

723

Wholesale at Retailing

49,917

 

35,825

13,764

177

151

Komunidad, Sosyal at Personal

42,328

 

30,464

11,446

208

210

Finance, Insurance, Real estate at ibang Negosyo

11,005

 

4,462

6,060

268

268

Transportasyon, Pag-imbak at Komunikasyon

3116

 

505

2,434

83

94

Industriya

19,827

15,70%

9,059

9,563

629

576

Pagawaan

18,738

 

8,939

8,774

528

497

Konstruksyon

964

 

104

694

91

75

Mining at Quarrying

101

 

14

81

6

-

Koryente, gas at tubig

24

 

2

14

4

4

Agriculture

92

0

12

58

8

14

 

 

 

 

 

 

 

Total

126,285

 

80,327

43,325

1,373

1,313

% sa total

 

 

63.61%

34.31%

1.09%

1.04%

 

 

 

 

 

 

 

 

Talaan 4: Bilang at Dami ng mga Kasapi ng Kasalukuyang mga Organisasyong Paggawa batay sa Rehiyon at Uri ng Organisasyon, sa Pilipinas: 1990

 

 

Rehiyon

Total ng Oragnisasyong Paggawa

Local/Nagsasarili

Federations

Public Sector

 

Bilang

Dami ng Kasapi

Bilang

Dami ng Kasapi

Bilang

Dami ng Kasapi

Bilang

Dami ng Kasapi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Philippines

4,637 b

3,055,091 c

4,293

718,023

145

2,241,398

192

95,670

National Capital Region

2,734 b

2,365,905 c

2,512

393,078

102

1,889,869

113

82,958

Cordillera Admin. Region

50

18,656

50

18,656

-

-

-

-

Region I

 Ilocos Region

55

8,242

52

8,022

-

-

3

220

Region II 

Cagayan Valley

36

4,918

31

4,543

-

-

5

375

Region III

 Central Luzon

293

129,671

277

59,827

3

67,612

13

2,232

Region IV

 Sourther Tagalog

396

77,254

382

67,037

2

8,547

12

1,670

Region V

 Bicol Region

140

10,737

133

9,899

-

-

7

838

Region VI

 Western Visayas

208

215,005

187

25,043

14

187,471

7

2,491

Region VII

Central Visayas

158

71,606

145

17,651

9

53,301

4

654

Region VIII

Eastern Visayas

72

17,407

62

10,661

2

5,638

8

1,108

Region IX

 Western Mindanao

49

10,080

47

15,538

1

482

1

60

Region X

 Northern Mindanao

173

41,227

169

35,639

1

5,114

3

474

Region XI

 Southern Mindanao

159

63,406

141

39,224

10

22,777

8

1,405

Region XII

Central Mindanao

114

14,977

105

13,205

1

587

8

1,185

 

 

B  Kasama sa pitong Trade Union Centers

 

c Hindi kasama ang mga kasapi ng pitong Trade Union Centers

 

1 Ang pagrehistro ng public sector union ay nagsimula lamang noong September 1987.

 

Pinagkuhanan ng Datos: Bureau of Labor Relations, Statistical and Performance Reporting System, (DOLE Regional Offices).

 

Talaan 1: Haba ng trabaho at sahod sa isang araw

sa Maynila (1905)

 

 

Trabaho

Haba ng Trabaho (Oras)

 

Sahod sa US$

 

 

Pinakamababa

Pinakamataas
Blacksmith

9 1/2

$0.53

$1.47

Boiler Maker

9 1/2

0.88

1.47

Carpenter

9 1/2

0.84

1.58

Laborer

9 1/2

0.35

0.42

Machinist

9 1/2

0.50

1.37

Molder

9 1/2

0.64

1.68

Pattern Maker

9 1/2

0.95

1.05

Pinagkuhanan ng Datos: Clark, Victor Selden, Labor Conditions in the Philippines, Bulletin of the Bureau of Labor, Washington, Government Printing Office, US, 1905, 

p. 820.

 

Talaan 2. Bilang ng mga mangagawa sa NCR sa mga pagawaan mula 1-4 manggagawa hanggang 2,000 lampas (sa Agriculture, Mining Quarrying, Manufacturing Electricity, Gas & Water, Construction, Wholesale/Retail, Transportation and Finance. NSO, 1995)

 

Lugar

Bilang ng mga Mangagawa

Makati

335,333

Quezon City

331,025

Manila

189.529

Pasay City

127,119

Pasig City

110,852

Mandaluyong

72,007

Valenzuela

64,441

Taguig

55,954

Kalookan

57,667

Muntinglupa

40,006

Marikina

36,838

Las Piñas

27,683

San Juan

23,222

Navotas

17,041

Pateros

1,728

Kabuuang Bilang

1,490,555

 

Talaan 3:  Mga maralitang komunidad sa Kalakhang Maynila

Batay sa siyudad/munisipalidad (1993)

 

Siyudad/Muniusipalidad

Bilang ng mga Maralitang Komunidad

Quezon City

724

Caloocan

50

Pasay

27

Manila

195

Malabon

21

Navotas

10

Valenzuela

62

Mandaluyong

26

Marikina

18

Pasig

58

Las Piñas

73

Muntinlupa

64

Parañaque

4

Pateros

5

Taguig

55

San Juan

15

Makati

10

Kabuuang Bilang

1,417

 

Talaan 4: Naiulat ng mga kasapi ng kasalukuyang at narehistrong unyon ng manggagawa

batay sa taon; Pilipinas 1980 –1990.

 

 

Taon

Bilang ng mga kasapi sa mga bagong rehistrong unyon

Bilang ng mga kasapi sa kasalukuyang Unyon

Porsyentuhang pasahod at suwelduhang  mga kasaping manggagawa (%)

1980

31,394

1,920,623

27.0

1981

24,506

2,220,528

30.2

1982

61,088

2,239,369

30.7

1983

A

2,057,803

26.2

1984

28,708

2,086,511

23.8

1985

30,512

2,117,023

24.1

1986

50,883

2,167,881

24.6

1987

79,529

2,119,352

23.2

1988

79,681

2,180,437

22.8

1989

77,913

2,972,427

29.4

1990

74,453

3,055,091

29.7

Note: Ang datos na ginamit sa pasahod at suwelduhang manggagawa para sa taong 1980-1986 ay average na kinuha sa isang sarvey na ginawa noong nakalipas na mga taon.

1Hindi sinama ang mga manggagawa sa bukid na kasapi sa National Congress for Farmers Oranization na nagrehistro sa taong 1982.

Sa simula ng taong 1987, binilang ang kasapi ng union sa public sectors.

a Walang datos.

Pinagkuhanan ng datos: Bureau of Labor Relations, Statistical and Performance Reporting System (DOLE Regional Offices), National Statistics Office.

 

Talaan 5: Bilang ng mga establisyamento sa industriya batay sa laki

(NCR 1995)

 

Grupo ng Industriya

Total

% to total

1-4

Maliit

(5-99)

Katamtaman

(100-199)

Malaki

(200-pataas)

 

 

 

 

 

 

 

Serbisyo

106,336

84.23%

71,256

33,704

736

723

Wholesale at Retailing

49,917

 

35,825

13,764

177

151

Komunidad, Sosyal at Personal

42,328

 

30,464

11,446

208

210

Finance, Insurance, Real estate at ibang Negosyo

11,005

 

4,462

6,060

268

268

Transportasyon, Pag-imbak at Komunikasyon

3116

 

505

2,434

83

94

Industriya

19,827

15,70%

9,059

9,563

629

576

Pagawaan

18,738

 

8,939

8,774

528

497

Konstruksyon

964

 

104

694

91

75

Mining at Quarrying

101

 

14

81

6

-

Koryente, gas at tubig

24

 

2

14

4

4

Agriculture

92

0

12

58

8

14

 

 

 

 

 

 

 

Total

126,285

 

80,327

43,325

1,373

1,313

% sa total

 

 

63.61%

34.31%

1.09%

1.04%

 

 

 

 

 

 

 

 

Talaan 6: Bilang at dami ng mga kasapi ng kasalukuyang mga organisasyong paggawa batay sa rehiyon at uri ng organisasyon, sa Pilipinas: 1990

 

 

Rehiyon

Total ng Organisasyong Paggawa

Lokal/Nagsasarili

Federations

Public Sector

 

Bilang

Dami ng Kasapi

Bilang

Dami ng Kasapi

Bilang

Dami ng Kasapi

Bilang

Dami ng Kasapi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Philippines

4,637 b

3,055,091 c

4,293

718,023

145

2,241,398

192

95,670

National Capital Region

2,734 b

2,365,905 c

2,512

393,078

102

1,889,869

113

82,958

Cordillera Admin. Region

50

18,656

50

18,656

-

-

-

-

Region I – Ilocos Region

55

8,242

52

8,022

-

-

3

220

Region II – Cagayan Valley

36

4,918

31

4,543

-

-

5

375

Region III – Central Luzon

293

129,671

277

59,827

3

67,612

13

2,232

Region IV – Sourthern Tagalog

396

77,254

382

67,037

2

8,547

12

1,670

Region V – Bicol Region

140

10,737

133

9,899

-

-

7

838

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Region VI – Western Visayas

208

215,005

187

25,043

14

187,471

7

2,491

Region VII – Central Visayas

158

71,606

145

17,651

9

53,301

4

654

Region VIII – Eastern Visayas

72

17,407

62

10,661

2

5,638

8

1,108

Region IX – Western Mindanao

49

10,080

47

15,538

1

482

1

60

Region X – Northern Mindanao

173

41,227

169

35,639

1

5,114

3

474

Region XI – Southern Mindanao

159

63,406

141

39,224

10

22,777

8

1,405

Region XII – Central Mindanao

114

14,977

105

13,205

1

587

8

1,185

 

B  Kasama sa pitong Trade Union Centers

c Hindi kasama ang mga kasapi ng pitong Trade Union Centers

1 Ang pagrehistro ng public sector union ay nagsimula lamang noong September 1987.

Pinagkuhanan ng Datos: Bureau of Labor Relations, Statistical and Performance Reporting System (DOLE Regional Offices).

 

Talaan 7: Mga tipo ng mga produktong minamanupaktura

 (NCR, 1995) NSO

 

 PRODUKTO

Bilang ng empresa

Pagkain

4,726

Inumin (beverage)

 34

Tabako

14

kasuotan

4,494

Sapatos (liban sa goma, plastik, kahoy)

756

Tela

449

Katad at produktong katad (leather)

101

Imprenta

1,321

Papel at produktong papel

211

Produktong kemikal

337

Kemikal sa industriya

202

Produktong plastik

395

Produktong goma

174

Produktong latak ng langis

13

Pagpipino ng langis

8

Produktong mineral na di-metal

235

Produktong bubog at salamin

68

Produktong babasagin

51

Semento

21

Paglalatero

1,661

Makina (liban sa elektrikal)

816

Kagamitang pang-transportasyon

332

Makinaryang elektrikal at appliances

268

Mga Kagamitang metal

40

Synetipikong instrumento

9

PRODUKTO

Bilang ng empresa

Bakal at batayang bakal

211

Batayang metal na pang-industriya

33

Manupaktura at repair ng mwebles

947

Produktong kahoy (liban sa mwebles)

348

Ibang pang produkto

413

 

Talaan 8: Kawani ng pamahalaan sa Pilipinas sa kategoryang serbisyong

pangrehiyon at sangay ng pamahalaan: 1990

 

Kategoryang Serbisyo at Region

Kabuuan

Pambansa

Korporasyon

Pampook na Pamahalaan

State Universities & Colleges

 

 

 

 

 

 

Kabuuan

1,257,452

843,506

128,098

227,185

58,663

 

 

 

 

 

 

National Capital Region

401,615

253,833

88,753

33,393

25,636

Cordillera Admin. Region

29,170

20,491

2,577

5,033

1,069

Region I – Ilocos Region

55,104

37,047

2,930

10,820

4,307

Region II – Cagayan Valley

38,279

31,884

581

5,233

581

Region III – Central Luzon

91,711

68,531

b

18,714

4,466

Region IV – Southern Tagalog

62,466

38,290

4,664

17,937

1,575

Region V – Bicol Region

47,453

31,718

1,484

12,412

1,839

Region VI – Western Visayas

86,520

62,926

2,795

17,645

3,154

Region VII – Central Visayas

76,359

51,606

4,246

19,002

1,505

Region VIII – Eastern Visayas

57,669

39,503

4,011

10,946

3,209

Region IX – Western Mindanao

80,959

59,392

2,694

16,419

2,454

Region X – Northern Mindanao

106,539

62,144

4,692

37,359

2,344

Region XI – Sourther Mindanao

74,779

54,673

5,294

13,787

1,025

Region XII – Central Mindanao

48,829

31,468

3,377

8,485

5,499

 

 

 

 

 

 

Career

999,882

711,130

90,158

151,196

47,398

 

 

 

 

 

 

National Capital Region

322,131

214,841

69,948

16,552

20,790

Cordillera Admin. Region

24,727

18,413

1,794

3,577

943

Region I – Ilocos Region

46,874

33,981

1,607

7,271

4,015

Region II – Cagayan Valley

30,459

25,784

424

3,825

426

Region III – Central Luzon

72,608

54,396

b

14,704

3,508

Region IV – Southern Tagalog

48,543

33,896

783

12,519

1,345

Region V – Bicol Region

39,857

29,975

909

7,321

1,652

Region VI – Western Visayas

70,226

54,240

1,906

11,364

2,716

Region VII – Central Visayas

67,332

50,257

3,272

12,461

1,342

 

 

 

 

 

 

Kategoryang Serbisyo at Region

Kabuuan

Pambansa

Korporasyon

Pampook na Pamahalaan

State Universities & Colleges

Region VIII – Eastern Visayas

46,468

36,660

1,101

6,730

1,977

Region IX – Western Mindanao

71,263

54,747

1,465

12,971

2,080

Region X – Northern Mindanao

63,552

33,683

2,544

26,055

1,270

Region XI – Sourther Mindanao

57,016

45,191

1,728

9,161

936

Region XII – Central Mindanao

38,826

25,066

2,677

6,685

4,398

 

 

 

 

 

 

Non-Career

257,570

132,376

37,940

75,989

11,265

 

 

 

 

 

 

National Capital Region

79,484

38,992

18,805

16,841

4,846

Cordillera Admin. Region

4,443

2,078

783

1,456

126

Region I – Ilocos Region

8,230

3,066

1,323

3,549

292

Region II – Cagayan Valley

7,820

6,100

157

1,408

155

Region III – Central Luzon

19,103

14,135

b

4,010

958

Region IV – Southern Tagalog

13,923

4,394

3,881

5,418

230

Region V – Bicol Region

7,596

1,743

575

5,091

187

Region VI – Western Visayas

16,294

8,686

889

6,281

438

Region VII – Central Visayas

9,027

1,349

974

6,541

163

Region VIII – Eastern Visayas

11,201

2,843

2,910

4,216

1,232

Region IX – Western Mindanao

9,696

4,645

1,229

3,448

374

Region X – Northern Mindanao

42,987

28,461

2,148

11,304

1,074

Region XI – Sourther Mindanao

17,763

9,482

3,566

4,626

89

Region XII – Central Mindanao

10,003

6,402

700

1,800

1.101

B Ang Korporasyon B sa rehiyong III ay nag-ulat ng kanilang personnal complement sa central offices ng NCR.

Pinagkuhanan ng  datos: Civil Service Commission, Statistical Bulletin.

 

II. ANG MARALITANG TAGALUNSOD SA KALAKHANG MAYNILA

Ang Kanilang Pangkalahatang Kalagayan at Pakikibaka Para sa Makataong Pamumuhay

 

Pambungad

 

          Noong 1996, ipinagdiwang ang Himagsikan na pinamununuan ni Andres Bonifacio at ng kanyang itinatag na Kataas-taasan, Kagalang-galang Katipunan (KKK) ng mga Anak ng Bayan. Isinilang ang rebolusyonaryong kilusang ito  sa sinapupunan ng mga komunidad-maralita ng Maynila.  Ngunit, natugunan na ba ang ipinaglaban ng Katipunan mahigit sandaang taon na ang nakalipas?  Ano na ang kalagayan ng maralitang anakpawis ngayon? 

 

Sa buong bansa umaabot sa 15 milyon ang kabuuang bilang ng mga maralitaang tagalungsod (Presidential Commission on Urban Poor, Research and Technical Division Report, 1995), 9.75 milyon nito ay mga “iskwater” at halos 4 milyon ay sa Kamaynilaan. Taun-taon, nadaragdagan pa ito nang nadaragdagan.  Sila ang mga mamamayang naninirahan sa mga kalunsuran na nasa mababang antas ng pamumuhay at dumaranas ng matinding kahirapan.  Sila ang mga mamamayang wala o di-sapat ang kakayahang bumili ng kanilang mga batayang pangangailangan tulad ng lupa at bahay, mga serbisyong panlipunan at napipilitang magtiyaga at magtirik ng bahay sa mga nakatiwangwang na lupa.

 

Sa Metro Manila, na pinaka-sentro ng bansa, may isa sa apat na mamamayan ang maihahanay sa maralitang taga-lunsod.  Sila ay pawang nakatira sa mga komunidad-maralita na bumubuo ng halos apatnapung porsiyento (40%) ng buong Metro Manila. 

 

Matatagpuan sila sa mahigit 387 komunidad-maralita sa buong Metro Manila na itinuturing ng pamahalaan bilang mga “slum and blighted squatter communities” at 1,417 “depressed areas.” Ang mga komunidad na ito’y salat sa mga batayang serbisyo, mga pasilidad at ang mga mamamayan ay pawang nagdarahop.  Karaniwan, ang mga komunidad na ito ay malapit sa mga pabrika, tabing-ilog, mga estero, tabing-riles, mga lupaing pribado o di-kaya’y lupaing pag-aari ng pamahalaan na matagal ng panahong nakatiwangwang.   Pinakamalaki pa ring konsentrasyon ng maralitang komunidad ang TONDO at National Government Center (NGC) sa Commonwealth Avenue, Quezon City.

 

Tuwina, laging kaulayaw ng mga maralita sa mga komunidad na ito ang banta ng pagpapalayas sa mga lupaing tinitirikan ng kanilang mga barung-barong.Ito’y bunga ng mga proyektong imprastruktura ng pamahalaan at sa pagpapalayas mismo ng mga pribadong nagmamay-ari ng mga lupaing ito.

 

Talaan  1. Populasyon ng 123 Iskwater Komunidad at Slum

sa mga Pangunahing Lungsod sa Pilipinas

 

 

 

Rehiyon

 

Tantiyang bilang ng mga pook

 

populasyong maralitang tagalunsod

 

 

Iskwater

% ng Populas-

yon

 

 

 

 

 

NCR

387

3,487,909

1,987,066

0.57

CAR

 

133,215

 

 

I

11

159,597

14,416

0.09

II

3

56,715

3,336

0.06

III

27

428,323

94,135

0.22

IV

14

389,068

39,162

0.10

V

16

265,467

32,544

0.12

VI

52

687,561

192,982

0.28

VII

44

790,980

65,397

0.12

VIII

9

149,776

28,302

0.19

IX

19

201,653

35,536

0.18

X

15

396,456

44,148

0.11

XI

10

590,368

286,942

0.49

XII

11

207,150

43,736

0.21

 

 

 

 

 

Philippines

618

7,944,147

2,897,702

 

Pinaghalawan: Philippine Commission on Urban Poor

 

 

Iskwater sa Sariling Bayan

 

          Ang mga komunidad-maralita ay karaniwang nangangahulugan, sa ilalim ng kasalukuyang sistema, ng mabaho, marumi, masikip at mahirap na kapaligiran.  Ito ay isang kalagayang panlipunan na resulta ng pag-iral ng matinding kahirapan.  Batay sa datos ng pamahalaan para 1995, tinatantiyang 14,444,031 ang nabubuhay na dukha sa Pilipinas.

 

Talaan 2. Mga Maralitang Komunidad sa Kalakhang Maynila

Batay sa Siyudad/Munisipalidad (1993)

 

siyudad/ munisipalidad

bilang ng mga maralitang komunidad

 

 

National Capital Region (NCR)

 

Quezon City

724

Caloocan

50

Pasay

27

Manila

195

Malabon

21

Navotas

10

Valenzuela

62

Mandaluyong

26

Marikina

18

Pasig

58

Las Piñas

73

Muntinlupa

64

Parañaque

4

Pateros

5

Taguig

55

San Juan

15

Makat

10

 

 

Total

1,417

Hulyo 1993

Mga Pinaghalawan: PCUP-MIS Thematic Mapping Group,

  Socio-Economics Profiles of Cities And Municipalities in Metro Manila

  PCUP-ROL Area Coordinators

 

Sa ilalim ng sistemang panlipunan, may naglalakihang mga bahay na malalawak ang lupain, may mga may bahay-pahingahan (rest houses) pa nga na walang naman nakatira, samantalang kay rami ang nagsisiksikan sa mga gula-gulanit na barung-barong sa maralitang komunidad.  Bakit ito nangyayari?

 

          Alam ng marami ang pahapyaw na sagot, pero nakatago ang tunay na mga dahilan.  Sa ilalim ng kasalukuyang lipunan, kung wala kang pera, wala kang bahay na masasabing disente.  Sa lipunang ito, lahat ng bagay na ginagamit ng tao ay itinuturing na kalakal.  Ang lahat ng kalakal, bago magamit ng tao, ay kailangang bilhin at tumbasan ng halaga. (Cairncross, 1990)

 

Talaan 3. Bilang ng mga Komunidad Slum sa Kalakhang Maynila

(1992)

 

lunsod

bilang ng mga komunidad 

slums

Caloocan City

14

Mandaluyong City

16

Manila

46

Pasay City

28

Quezon City

71

Pasig City

18

Unang  Distrito

 

Malabon

13

Navotas

5

Valenzuela

6

Ikalawang Distrito

 

Marikina

9

Pateros

3

Taguig

8

Ikatlong  District

 

Makati

10

San Juan

2

Ika-apat na  Distrito

 

Las Piñas

6

Muntinlupa

14

Parañaque

7

Total

276

        Mga Pinaghalawan: Regional Profile, NCR Development Plan,

                                      MMA, 1992

 

Ang bahay, bagamat pangangailangan ng tao ay itinuturing na kalakal at kailangang bilhin bago magamit ng tao.  Ang lupa na kailangan para pagpatayuan ng bahay ay isang kalakal din na kailangan munang bilhin bago magamit ng tao para sa paninirahan.(Alburo, 1979)

 

Talaan 4. Sambahayang Iskwater sa Kalakhang Maynila

 

 

 

APDS

 

 

pribadong ari-arian

inprastrak-tura ng pamahalaan

panganib na sona

(danger Zone)

 

Bilang ng Pamilya

 

242255

 

188200

 

156447

 

113093

 

Porsiyento

 

3400.00%

 

2600.00%

 

2300.00%

 

1700.00%

Pinaghalawan:  PCUP Estimates

 

Ang mga batayang serbisyo, tulad ng pagpapagamot, ilaw, tubig, at iba pa, bagama’t pangangailangan ng tao ay kailangan munang mabili bago magamit o pakinabangan ng tao.  Kung wala kang pambili sa pribadong pag-aari ng iba, sa lipunang ito, wala ka na ring pagkatakataon para mabuhay bilang tao.  Sabi nga ng isang maybahay na naninirahan sa maralitang-komunidad, “Sino ba talaga ang gustong tumira dito? Marumi, mabaho at maraming nagkakasakit.  Pero wala kaming magagawa.  Napakaliit ng sahod ng asawa ko na isang security guard.”

 

Depinisyon ng Maralitang Tagalunsod

 

Ang mga maralitang komunidad ay balon ng produktibong pwersa ng lipunan.  Matatagpuan dito ang malalaking bilang ng mga mamamayang ibinibenta ang kanilang lakas-paggawa at mapanlikha ng mga kaparaanan para lumikha ng kabuhayan.(Lopez and Hollsteiner, 1975)

 

Matatagpuan sa mga maralitang komunidad ang malalaking konsentrasyon ng mga manggagawa.  Sila ang grupo at sektor ng mamamayan na tuwirang lumalahok sa produksyon sa paggawa ng anumang bagay na kailangan ng tao, mga kalakal na ipinagbibili sa pamilihan subalit patuloy na nakakagapos sa tanikala ng pagkaalipin sa mga kapitalista -– sa mapagsamantalang sistema ng paggawa at murang pasahod.(Decaesstecker, 1975)  Ang manggagawa sa Pilipinas ay binubuo ng mga sahurang manggagawa sa industriya, transportasyon at komunikasyon at sa komersyo at kalunsuran.  Karamihan sa mga manggagawa sa mga komunidad ng Maynila ay walang pag-aaring kagamitan sa produksyon at nabubuhay sa pagbebenta ng sariling lakas-paggawa.  Liban sa mababa ang sahod, sila’y pinagkakaitan ng mga karapatan tulad ng pag-uunyon, pagwewelga, katiyakan sa trabaho at mga benepisyo sa paggawa.

 

Talaan  5

 

NOMINAL na Sahod at TUNAY na Sahod (Real Wage)

kalakhang maynila (in pesos) 1992-1998

Taon

Sahod Nominal

Tunay na Sahod

 

 

 

1992

127.83

74.14

1993

146.25

77.51

1994

154.37

74.10

1995

157.08

69.12

1996

175.58

71.99

1997

185.00

70.30

1998

198.00

73.26

 

 

 

Mga Pinaghalawan:  BSP & NSO

Tala:  Real wage based on IBON computations.  The 1998 computation was based on January data from NSO

 

Talaan 6

 

 

Pang-araw-araw na gastos

ng pamilyang pang-animan (6)

Pebrero 1995, 1996, 1997, and 1998 (in Pesos)

 

1995

1996

1997

1998

Boung Pilipinas

 

266.03

 

297.49

 

310.63

 

33.73

NCR

323.76

360.04

383.82

416.03

 

Pang-araw-araw na gastos

ng pamilyang pang-animan (6)

Pebrero 1995, 1996, 1997, at 1998 (in Pesos)

 

1995

1996

1997

1998

Labas ng NCR

 

Agriculture

260.31

291.57

302.21

323.63

Non-agriculture

 

245.15

 

274.58

 

284.61

 

304.77

Pinaghalawan:  Ibon based on NSO and NEDA data.

 

Malaki rin ang bilang ng mga mala-manggagawa sa mga komunidad-maralita.  Sila ang grupo ng mga mamamayan na walang regular na pinagkakakitaan.  Pangunahin nilang pinagkukunan ng kabuhayan ay ang pagtratrabaho bilang mga manggagawa sa konstruksyon, kargador, pintor, karpintero, at paglalabada.  Katulad ng mga manggagawa, sila ay nakatali rin sa sistema ng pagbenta sa kanilang lakas-paggawa at serbisyo.  Ang kaibahan lamang ay wala silang regular na employer, pinapasukang pabrika o pagawaan.  Ang mga mala-manggagawang walang regular o walang sapat na hanapbuhay ay halos umaabot na sa 50% ng kabuuang lakas-paggawa ng Pilipinas.  Ang mga mala-manggagawa ay pinahihirapan ng kawalan ng pag-aari, kababaan ng kita, hindi regular at hindi sapat na sahod at kawalan ng seguridad sa trabaho.  Kabilang sa kanila, ang maliliit na artisano, karpintero at mason, mga kargador sa piyer, katulong sa tindahan, tsuper, aprentis sa mga talyer, atbp.

 

Matatagpuan din at naninirahan sa mga komunidad-maralita ang mga maliliit na kawani sa mga pampubliko at pribadong tanggapan, mga suwelduhang propesyunal at mga mamamayang nakapagnenegosyo nang maliitan. Kabilang sila sa grupo ng mga mamamayang nahahanay sa nakababang antas ng propesyonal at empleyado. Bilang pinakamababa at pinakamalaking saray ng katutubong maliliit na propesyonal at empleyado, ito ay kinabibilangan ng mga guro, kabataan at estudyante, propesyonal na mababa ang sahod, kawani sa upisina at mababang upisyal ng pamahalaan – ang higit na nakakarami sa mga intelektwal.

 

Pangunahing pinagmumulan ng kabuhayan ng mga maliliit na propesyonal at emleyado ang pagkakaroon ng natatanging kasanayan o kakayahan o kaya’y pagkakaroon ng kaunting kasangkapan sa produksyon.  Malaking bahagi nito ay bumabagsak ang kabuhayan dahil mas malaki ang gastos nila kaysa kita. Karamihan sa kanila ay tumatanggap ng napakaliit na pirmihang suweldo. Binabatbat sila ng iba pang suliraning pangkabuhayan na karaniwan sa katayuan nila gaya ng kawalan ng seguridad sa trabaho, kakulangan ng empleyado, mataas na presyo ng mga bilihin, mataas na matrikula habang pinagkakaitan ng mga demokratikong karapatan tulad ng pag-uunyon, pagtatatag ng konseho, malayang pamamahayag.

 

Ang tatlong pangunahing grupo na ito ng lipunan ang siyang bumubuo sa maralitang tagalunsod.  Batay sa laki ng kani-kanilang bilang at/o konsentrasyon sa mga komunidad, maikakategorya ang iba’t-ibang tipo ng mga komunidad: komunidad ng mga manggagawa; mala-manggagawa; at ang maliliit na propesyonal at empleyado.  At naka-paloob na sa tatlong pangunahing grupo at sektor na ito ang mga partikular na sektor ng kabataan at kababaihan sa komunidad.

 

Hindi Sektor ang Maralitang Tagalunsod

 

Ang maralitang tagalunsod ay kalipunan ng iba’t ibang uri at sektor ng lipunang Pilipino. Pangunahin itong binubuo ng mga manggagawa, mala-manggagawa, at nakabababang antas ng propesyonal. Kabilang din dito ang mga kabataan at kababaihan.

 

Ang iba’t ibang uri at sektor na ito na matatagpuan sa mga komunidad maralita ay may magkakaibang katayuan sa lipunan batay sa kanilang paglahok at relasyon sa produksyon, at sa gayon, may partikular na pagsasamantalang dinaranas na natatangi sa isa’t isa.

 

Sa siyentipikong paggamit at tunay na pakahulugan na salitang sektor, ito ay nakabatay sa partikular na grupo ng mga tao na iisa ang katayuan sa makauring balangkas ng lipunan at dumaranas ng partikular na katangian ng pagsasamantala na natatangi sa kanya – halimbawa’y manggagawa sa kapitalista at magsasaka sa panginoong maylupa.

 

Kung sa partikular na usaping pabahay at pagiging iskwater, ang mga ito ay usaping hindi maaring maging partikular at natatangi sa isang depenidong grupo ng mga tao sa ilalim ng makauring balangkas ng lipunan.  Nag-uugat ang pagturing sa maralitang tagalunsod bilang isang sektor sa pagtingin na ang usaping pabahay at karalitaan ay manipestasyon na lamang ng pagkakahati ng lipunan sa pagitan ng mahirap at mayaman.  Hindi nito itinuturo ang makauring balangkas ng lipunan at ang kalikasan ng maralitang tagalunsod sa ilalim ng kaayusang ito.

 

 

Mga Isyu at Suliraning ng Maralitang Tagalunsod

 

1.     Paninirahan

 

Ang paninirahan sa mga maralitang komunidad ay tunay na hindi makatao.  Karaniwang tanawin sa mga komunidad na ito ang pulu-pulutong, nagsisiksikan na kapirasong lote, sa madilim at giray-giray na tahanan.

 

Sa mga datos mismo ng ahensya ng pamahalaan, makikita ang patuloy na lumalaking suliranin sa pabahay.  Noon pa mang 1990, itinala na ng mga ahensya ng pamahalaan ang pangangailan ng 800,000 bahay sa mga walang sariling lupa at bahay.  Mula pa noong 1987 hanggang 1992, lumilitaw ang pangangailangan ng 200,000 bilang ng bahay taun-taon, subalit ang aktwal na natutugunan lamang ay 80,000 bawat taon.

 

Isa sa suliranin bukod sa kakulangan ng bahay ay ang napakataas na halaga ng pagpapagawa nito.  Maging ang mga proyektong pabahay ng pribadong sektor ay lubhang hindi makayanan ng isang empleyado o kawani ng pamahalaan o pribadong kumpanya na miyembro ng SSS at GSIS.

 

Noong 1993, ang pamahalaan ay naglaan ng P12.7 bilyon para sa konstraksyon ng 121,314 bahay na tinagurian nitong “socialized housing”.  Sa napakaliit na halaga o badyet ng pamahalaan, iniaasa nito sa pribadong sektor ang napakalaking kakulangan sa pabahay na hindi rin naman matugunan dahil lubhang nakatali ang mga ito sa mga ispekulasyon ng real estate at interes ng pagnenegosyo.

 

Ang kawalan ng seryosong programang-pamahalaan para sa pabahay at ang patuloy na pagtaas ng halaga ng lupa at mga kagamitang kailangan sa pagtatayo ng bahay, gayundin, ang napakataas na halaga ng pagpapaunlad ang siyang pangunahing balakid sa pagkakaroon ng pabahay para sa mga maralita.

 

2.     Hanapbuhay

 

 

Ang mga komunidad-maralita ang pangunahing konsentrasyon at kanlungan ng malaking bilang ng lakas-paggawa sa mga kalunsuran laluna sa Metro Manila.  Dito naninirahan ang mga manggagawa, mala-manggagawa, propesyunal at mga kawani ng pampubliko at pribadong tanggapan.

 

Sa datos mismo ng pamahalaan, makikita ang napakalaking suliranin sa kawalan ng hanapbuhay ng mga mamamayan.  Sa kabuuang 27.5 milyon bilang lakas-paggawa ng Pilipinas, 3.6 milyon ang walang hanapbuhay, at 8 milyon naman ang walang permanenteng trabaho.  Sa kabilang banda, ang 15.9 milyon na itinuturing na may regular na trabaho ay hindi rin sumasahod nang sapat batay sa minimum wage na itinakda ng batas.

 

Sa patuloy ng pagbagsak ng ekonomiya ng bansa, nagbubunga ito ng malawakang pagkatanggal sa trabaho ng mga manggagawa mula sa mga nagsasarang pabrika at mga tanggapan.  Laluna sa Metro Manila, ang mga komunidad ng maralita rin ang nagsisilbing kanlungan ng mga mamamayang nagsisilikas mula sa mga kanayunan bunga ng matinding kahirapan, pagsasamantala ng mga panginoong maylupa at militarisasyon.  Sa katunayan, marami sa mga maralitang tagalunsod ay mga dating magsasakang nawalan ng lupa o hanapbuhay sa kanayunan.  Lumikas sila sa siyudad para magbakasakaling magkaroon ng mas mainam-inam na pamumuhay.  Ang mataas na upa sa lupa, usura, pang-aalila, mababang pasahod, di-makataong kundisyon sa bukid, mataas na gastos sa produksyon, pandaraya sa kwenta ng gastos sa pagsasaka, kasama na rin ang kawalan ng sariling lupa bilang pangunahing problema at ang matinding humahagupit sa kabuhayan ng magsasaka ang nagtulak sa kanila na “makipagsapalaran” sa Maynila. Mga dating magsasaka ay nauuwi sa pagiging mga labandera, tsuper, trabahador sa konstruksyon o mga kaswal na manggagawa sa mga pabrika.  Ang mga iba nama’y, dahil sa kagipitan ay nauuwi sa mga gawaing anti-sosyal tulad ng pagnanakaw at pagpuputa.

 

3.     Serbisyong Panlipunan

 

Sa gitna ng kahirapang dinaranas ng mga mamamayan sa kawalan ng regular na pagkakakitaan at katiyakan sa paninirahan, higit pa itong pinala ng matinding kakulungan sa mga serbisyong dapat ipagkaloob ng pamahalaan.  Kung mayroon mang serbisyong naipagkakaloob sa mga maralitang tagalunsod, kalimitang ito ay nalilimitahan lamang sa pangkalusugan, edukasyon at mga pasilidad.

 

a.)   Health Centers at iba pang pagamutan.

 

Kung mayroon mang health center sa mga barangay at komunidad-maralita, karaniwan namang walang kagamitan, gamot at doktor na nakatalaga rito. Hindi lubusang nasasagot ng health center ang pangangailangang pangkalusugan ng mga mamamayan sa mga komunidad. Tulad na lang ng mga emergency cases, napipilitang dalhin sa pribadong ospital ang pasyente dahil sa mga pagkukulang ng mga pamahalaang ospital.

 

 

b.)  Serbisyo at Pasilidad

 

Ang pagkakapabaya ng pamahalaan sa maralitang komunidad ay higit na makikita sa kakulangan at depektibong pasilidad at serbisyo para sa mga naninirahan dito. Kalimitan ay salat at walang dumadaloy na maayos at regular na serbisyo ng kuryente at tubig sa mga komunidad-maralita.

 

  Kulang din ang mga palikuran, walang maayos na sistema ng drainage at sewer lines. Malaking sulirahin din ang basura at maruming kapaligiran na madaling pinagmumulan ng sakit at karamdaman.

 

k.) Paaralan

 

Ayon sa pamahalaan, libre na raw ang pag-aaral sa high school.  Maganda sana, kaya lang kulang naman ang paaralan.  Kung mayroon mang paaralan, kulang naman ng silid-aralan, kulang ang mga guro, at kulang ang mga aklat. Marami pang ibang kulang sa sistema ng edukasyon sa bansa.

 

d.)  Demolisyon at Karapatang Pantao

 

Ang demolisyon ay isang marahas na paraan ng pagsira sa mga tahanan ng mga mamamayan upang sapilitang lisanin nila ang lupang kinatitirikan ng kanilang mga tahanan.

 

Karaniwan itong ginagawa ng iba’t ibang ahensiya ng pamahalaan upang bigyang daan ang anumang proyektong imprastruktura ng pamahalaan o di-kaya’y upang protektahan ang interes ng mga pribadong may-ari ng mga lupaing ito.

 

Ang demolisyon ay lantarang pagyurak sa dignidad ng mamamayan at pagkait sa kanilang karapatan sa paninirahan.  Bagamat ang ating bansa ay lumagda sa mga pandaigdigang kasunduan na nagdedeklarang di-makatao ang anumang uri ng demolisyon, patuloy pa rin itong nagaganap sa mga komunidad-maralita – isang realidad na lagi nang kakambal ng pagiging maralita.

 

Talaan 7. Inulat na mga Pangyayaring Marahas na Demolisyon (Displacement) (Enero – Disyembre 1997)

 

Petsa ng mga  Pagpapaalis

(NCR)

 

Bilang ng mga pangyayari

Bilang ng mga Panilya

Porma ng Demolis-yon

Pinagbasihan ng datus

 

January 13-15, 1997

Binondo,

Manila

(Sta. Elena St., Brgy. 293)

 

1

 

600

 

Demolis-yon ng mga bahay

ECDFC-FFM

Jan. 21, 1997

 

April 2, 1997

Quezon City

(New York, Denver, Chicago Sts, Brgy. Pinagkaisa-han

 

 

1

 

 

200

 

 

Demolis-yon ng mga bahay

 

ECDFC-FFM

Jan. 21, 1997

 

July 11, 1997

Baesa, Quezon City (Sitio Mendez Sts., Brgy. Bahay Toro)

 

 

1

 

 

 

2000

Marahas na demolisyon ng mga bahay

 

KPML/TFD-NCR

July 18,1997

 

Nov. 24, 1997

 

Quezon City (Brgy. Tatalon)

 

1

 

2500

Marahas na demolisyon ng mga bahay

ECDFC-FFM

Nov. 24, 1997

 

November 24, 1997

 

Quezon City

 

1

 

1700

Marahas na demolisyon ng mga bahay

 

 

TFDF-NCR

Pinaghalawan: Ecumenical Commission for Displaced Families and Communities (ECDFC)

 

Lantarang epekto ng demolisyon ang pagkakait sa karapatang pantao ng mga mamamayan sa komunidad na magkaroon ng disenteng paninirahan. Maliban sa aktwal na pagkasira ng mga tahanan, kalimitang ang paglilipatang lugar sa kanila ay malayo sa trabaho, walang pagkakakitaan at salat sa mga batayang serbisyo.

 

Sa implementasyon ng demolisyon, winawasak ang pagkakaisa ng mamamayan sa komunidad. Nagsisilbi itong instrumento upang supilin ang karapatan ng mga mamamayan na ipagtanggol ang kanilang mga tahanan at komunidad at ihanap ng kalutasan ang mga suliraning bunga ng kahirapan at kaapihan.

 

Sa takbo ng kasalukuyang lipunan, tila kakambal ng mga maralita ang usaping demolisyon at relokasyon bilang pangunahing programa at patakaran ng pamahalaan.

 

Sa esensya at katangian, and demolisyon ay marahas at di-makatarungan.   Itinatakda ito ng kalikasan mismo ng estado at mga batas sa lipunan na kumakatawan at nagbibigay proteksyon sa interes ng iilang nagmamay-ari sa kayamanan ng bansa – kabilang ang lupa at bahay bilang mga pribadong pag-aari ng iilan.

 

Ang maralitang tagalunsod bilang kalipunan ng mga uri’t sektor sa lipunan na patuloy na pinagkakaitan ng sariling lupa at bahay, itinuturing na mga “iskwater” ay kalimitang nabibigkis ng mga pakikibakang komunidad laban sa demolisyon – na kalimitan  ang porma at nilalaman ay depinsibo.  Sa harap ng marahas ng pagwasak ng kanilang mga tahanan at pagtataboy patungo sa malalayong relokasyon, ang mga maralita ay sama-samang nagtatanggol ng kanilang mga tahanan sa anyo ng barikada.

 

Ang sama-samang pagtatanggol ng mga karapatan ng mga apektadong mamamayan sa komunidad, maging ito man ay ispontanyo o sa organisadong kaparaanan, ang nagsisilbing susing kawing ng pakikibakang komunidad na multi-sektoral ang katangian. Subalit nabibigkis ng iisang isyu at suliranin komon sa lahat ng uri at sektor na bumubuo ng maralitang komunidad.

 

Bagamat sa kasaysayan ng mga pakikibakang komunidad ay mayroong komon na isyung nagsisilbing susing kawing sa pagkilos ng iba’t-ibang uri at sektor na naapektuhan, sa esensya ng mga isyu at pakikibakang ito ay nakatuon lamang sa kagyat na interes at kahilingin ng mga sektor na bumubuo sa maralitang komunidad.  Ang pakikibakang ito ay makitid laluna kung hindi maiugnay at matuturol ang estratehiko at pangmatagalang interes ng mga uri’t sektor na bumubuo sa maralitang tagalunsod.  Lubos itong makitid kung pagbabatayan ang mga partikular na interes ng mga uri at sektor ng lipunan.  Liban pa na kung susuriing maigi ang epekto ng suliraning pabahay at karalitaan, ito ay may mga partikular na bigat ng epekto sa iba’t-ibang uri at sektor na ito.

 

Malinaw na ang usaping karalitaan, pagiging “iskwater” at ang kawalan ng kasiguruhan sa paninirahan ay mga usaping iniluluwal ng sistemang umiiral sa lipunan.  Ang pagiging maralita ay malinaw na nangangahulugan ng walang hanapbuhay.  Ang sanhi ng kawalan ng hanapbuhay ay resulta ng atrasadong sistemang pang-ekonomiya ng bansa na lubhang nakatali sa pag-e-eksport ng produktong agrikultura at pag-aangkat ng yaring produkto.  Sa sistemang ito, hindi makasulong ang bansa sa ganap na industriyalisasyon na lilikha ng maraming trabaho at magtataas ng kakayahang bumili (purchasing power) ng bawat mamamayang Pilipino.

 

Hindi ang pagpapagawa ng maramihang bahay ang solusyon sa suliranin ng mga maralita.(Medel, 1980)  Magkaroon man ng maraming bahay pero nananatiling walang hanapbuhay at sapat na sahod para tugunan ang pangangailangan ng mga maralita, iikot lamang nang iikot ang suliranin sa pagiging maralita at “iskwater.”

 

 

Talaan 8.  Bilang ng Taong Walang Trabaho batay sa

Rehiyon at Pook (sa panlibo) 1996

 

 

Urban

Rural

Total

NCR

548

-

548

CAR

13

16

29

Region 1

62

71

133

Region 2

8

23

21

Region 3

189

113

302

Region 4

197

138

335

Region 5

50

71

121

Region 6

86

127

213

Region 7

113

96

209

Region 8

39

42

81

Region 9

25

30

55

Region 10

70

63

133

Region 11

74

78

152

Region 12

16

30

46

ARMM

1

8

9

Pinaghalawan: NSO

 

Dapat tinuturol kung gayon ng pakikibakang komunidad ang kalikasan ng pagiging maralita, and sistemang pinag-uugatan ng karalitaan ng mamamayan, at ang pag-uugnay ng pakikibakang ito sa mga pangmatagalan at estratehikong interes ng mga manggagawa at iba pang aping uri’t sektor ng lipunan.

 

Malinaw na ang suliranin ng mga mamamayan sa maralitang komunidad  kawalan ng katiyakan sa paninirahan at ang dinaranas na karalitaan at pagdarahop ay dahil sa di-makatarungang kaayusan ng lipunan natin.

 

Dahil sa pag-aari lamang ng iilang panginoong maylupa ang mga sakahan, ang mga magbubukid ay nakatali na lamang sa pangungupahan sa kanila o di kaya’y magpaupa ng kanilang lakas-paggawa. Walumpung porsiyento (80%) ng mga maralitang tagalunsod ay tinatayang mga migrante galing sa kanayunan.

 

Dahil sa nagiging kaayusan ng lipunan natin, na nagbubunga ng malalang diperensya ng lunsod at kanayunan, ng industriya’t agrikultura, patuloy na lumilikas ang mga taga-kanayunan patungong lungsod. Pagkarating naman sa lungsod, wala ring sapat na pagkakakitaan.  Nasesentro na tuloy sa Metro Manila at iba pang sentrong bayan ang pakaka-ipon ng mga maralita.  At dahil pawang biktima sa pagpapahirap ng pribadong pag-aari, nagiging “iskwater na lamang sa sariling bayan.”

               

Talaan 9. Pangunahing Limang Rehiyong ng Pandarahuyang-Labas

(Out-migration)

 

Rehiyon

1975-79

1980

1989

Total

Rehiyon VI

(Western Visayas)

 

72,013

 

55,537

 

57,018

 

184,568

Rehiyon VII

(Central Visayas)

 

63,230

 

49,334

 

50,902

 

163,466

Rehiyon VIII

(Eastern Visayas)

 

70,884

 

39,846

 

41,195

 

151,925

Rehiyon V

(Bicol)

 

62,345

 

37,632

 

39,546

 

139,523

Rehiyon IX

(Western Mindanao)

 

9,064

 

7,100

 

3,654

 

19,818

Pinaghalawan: PCUP

 

Ang pagiging iskwater ay may kahulugan lamang sa ilalim ng umiiral na sistema ngayon ng lipunan.  Nangangahulugan nito ay pumapasok ka sa pag-aari ng iba.  Ang lupang kinatitirikan ng iyong bahay ay pribadong pag-aari ng iba.  At kung hindi ikaw ang may-ari nito at ginamit mo pa rin, agad kang ituturing na iskwater na lumalabag sa batas.  Ibig sabihin, lumalabag ka sa sistema ng lipunang umiiral.

 

Talaan 10.

 

Antas ng urbanisasyon at pandarahuyang agos

(ayon sa porsyento)

Region

Level

In

Out

Net

NCR

100.00

456,597

331,369

125,228

I

23.8

42,840

67,156

(24,316)

II

16.7

24,333

45,181

(20,848)

III

41.8

156,115

78,176

77,939

IV

37.1

298,603

211,483

87,120

V

21.9

42,741

134,755

(92,014)

VI

28.4

51,742

111,916

(60,174)

VII

32.1

71,684

113,412

(41,728)

VIII

21.8

40,079

96,017

(55,938)

IX

17.4

31,996

46,145

(14,149)

X

27.1

99,316

82,219

17,097

XI

33.9

90,848

75,212

15,636

XII

18.9

51,307

65,160

(13,853)

 

Pinaghalawan: Spacial Development, Land Use and Urban-Rural

Growth Linkages in the Philipppines, NEDA, 1994

 

 

Ito ang mapait na katotohanan na dinaranas ngayon ng masang Pilipino, hindi lamang ng mga maralitang tagalunsod, kundi ng mahigit siyamnapung porsiyento (90%) ng mga mamamayang bumubuo sa ating lipunan.  Mayaman ang Pilipinas subalit naghihirap ang nakararaming mga Pilipino.

 

Talaan 11. LIMANG PANGUNAHING REHIYON SA PANDARAHUYANG-LABAS

(bilang panlibo, porsyento sa populasyon)

 

Rehiyon

1975-1980

1985

1989

Total

 

NCR

% to Pop’n

 

174.000

3.7%

 

433.377

6.3%

 

424.490

5.5%

 

1,031.967

 

 

Rehiyon IV

% to Pop’n

 

68.394

1.4%

 

66.631

2.3%

 

78.407

2.3%

 

213.432

 

Rehiyon V

% to Pop’n

 

62.345

2.2%

 

37.632

4.2%

 

39.546

3.9%

 

99.977

 

Rehiyon  VI

% to Pop’n

 

72.013

2.0%

 

55.537

3.7%

 

39.546

3.9%

 

127.550

 

Rehiyon VII

% to Pop’n

 

63.230

2.1%

 

49.334

3.4%

 

50.902

3.1%

 

112.730

 

RehiyonVIII

% to Pop’n

 

7.0884

3.1%

 

39.846

5.8%

 

41.195

3.9%

 

110.730

 

Rehiyon IX

%  to Pop’n

 

9.064

 

7.100

7.0%

 

3.654

5.5%

 

16.164

 

Rehiyon X

%  to Pop’n

 

36.702

1.7%

 

25.326

1.8%

 

29.466

1.8%

 

81.729

 

Rehiyon XI

%  to Pop’n

 

26.937

1.1%

 

25.326

1.8%

 

29.466

1.8%

 

81.729

 

Rehiyon XII

%  to Pop’n

 

17.754

1.0%

 

10.200

1.7%

 

12.5631.7%

 

40,517.000

Pinaghalawan: PCUP Urban Poor Situationer, May 1992

 

Ang Mga Programa ng Pamahalaan Ukol sa Maralitang Komunidad

 

          Ang mga naging programa at patakaran ng pamahalaan na nakakaapekto sa mga mamamayan sa komunidad, lalung-laluna sa pabahay, lupa, batayang serbisyo at kabuhayan ay kailangang suriin--kung ano ang naging pakinabang dito ng mga mamamayan.

 

Tingnan na lamang natin ang maikling kasaysayan sa paglutas ng mga nasa kapangyarihan sa problema ng mga mamamayan sa komunidad.

 

Noong sakupin tayo ng mga Amerikano mula sa mga Kastila, buhay na buhay pa ang mga pag-aalsa ng mga Pilipino laban sa mga kolonyalistang Español.  Ano ang ginawa ng mga sundalong Amerikano?  Sinunog ang mga kubo ng mga Pilipino at ipinatayo ang kanilang mga “sanitary barrios”.

 

Simula sa ika-19 na siglo (1900s pataas) ay malawakang ipinatupad ang sistema ng pagkakaroon ng titulo sa mga lupain. Sa panahon ng Commonwealth, kinuha nga ang mga lupain ng mga prayle pero ano ang ginawa rito?  Mga subdibisyon pa rin ang inasikaso.   Ang mga maralitang pamilya ay inilapit sa Bago-Bantay at Bagong Pag-Asa sa Lungsod ng Quezon.

 

Sa panahon ng 1950s nagsimula ang sigla ng komersyo at pagtatayo ng industriya sa mga sentrong lungsod.  Lumaganap ang kalakalan at pagtatayo ng establisimiyento.  Nagsilbi itong malaking hatak sa paglikas ng mga mamamayan mula sa kanayunan.  Sa mga panahong ito rin, naitala ang kauna-unahang malawakang demolisyon sa mga maralita sa paligid ng Intramuros.

 

Sa panahon ni Magsaysay, binuo ang Presidential Commission for Urban Development (PCUD) na ginamit ding bahagi ng pagsisikap para sa kontra-insureksyong tulad ng proyektong “homestead” sa kanayunan.  Pabahay ito para sawatain ang pag-aalsa ng mga mamamayan. Habang sa lungsod naman, tuluy-tuloy ang paglilipat sa mga maralita sa iba’t-ibang pook-relokasyon tulad ng Camarin, San Gabriel Estate at Sapang Palay.

 

Malaking demolisyon ang naganap noong panahon ng panunungkulan ni Mayor Antonio “YEBA” Villegas ng Maynila.  Noong Disyembre 1963, sinugod ng demolition team at mga militar ang Intramuros at 4,000 ang sapilitang pinaalis.  Kagyat na sumunod ang pagpapaalis sa mahigit 11,000 na pamilya sa Tondo, North Harbor at Malate. Sa buong bilang ng naapektuhan, 4,500 pamilya ang nailipat sa Sapang Palay, Novaliches – isang relokasyon na walang nakahandang pasilidad at apatnapung (40) kilometro ang layo sa Maynila, sa lugar na kanilang pinagtratrabahuhan!

 

Noong 1962, ang pamahalaan ay nagpatupad ng mga proyektong “tenement housing” tulad ng mga sumusunod.

 

·        Bagong Barangay Housing Project – 1962 sa Pandacan

·        Vitas Tenement Housing – 1962 sa Tondo

·        Punta Tenement Housing – 1965 sa Sta. Ana

·        Fort Bonifacio Tenement – 1966 sa Taguig

 

Ang mga proyektong ito ay bunga ng sama-samang paggigiit ng mga manggagawa sa pamahalaan, sapagkat ng mga panahong ito ang naturang mga lugar ay siya nang kinalalagyan ng mga pagawaan kung saan namamasukan ang mga manggagawa.

 

Ang mga tenement housing na ito ay karaniwang umaabot ng pitong palapag na gusaling pinauupahan sa mga maralitang pamilya.  Noon pa man, malaking suliranin na ang napakataas na halaga ng upa sa bawat kuwarto nito.

 

Karaniwang nakinabang sa proyektong pabahay ng pamahalaan ay yaong nahahanay sa panggitnang pwersa ng lipunan, yaong may kakayahang makapagbayad ng halagang katumbas ng naturang mga proyekto.  Samantala, ang mga maralitang tagalunsod na siyang inaasahang maging benepisyaryo ng proyektong pabahay ay walang humpay na naging target ng malawakang demolisyon at relokasyon.

 

Noong Agosto 20, 1975, dahil sa paulit-ulit na demolisyon at pagdadala sa mga relokasyon at paulit-ulit na pagbabalik sa lungsod ng mga maralita, inilabas ng Rehimeng Marcos ang PD 772 na nagturing sa pagiging iskwater bilang isang pagkakasalang kriminal.

 

Sa panahong ito, ang sinusunod na programa at patakaran ng diktadurang rehimen ni Marcos ay ang Urban Renewal Program – isang engrandeng programa na naghahangad ng bagong kaayusan para sa Metro Manila – isang kaayusang magiging kaakit-akit na lugar para sa dayuhang pamumuhunan.  Ito ang pinangarap na “City of Man” ng diktadura.  Ang programang ito ang siyang sinunod ng rehimen hanggang sa mga huling sandali ng kaniyang diktadurang paghahari.

 

Kahit marami nang karanasan at mga aral na dapat kinilala sa pagsasagawa ng demolisyon at relokasyon, ang pamahalaan ay patuloy na naglunsad ng malawakang demolisyon.  Halos karamihan sa mga demolisyong ito ay isinagawa sa tatlong kadahilanan:

 

1.     Pagbibigay-daan sa mga “impact and infrastructure projects” ng pamahalaan tulad ng:

·        Five-Star/Tourist Hotels and Restaurants

·        Government Centers/Buildings – Batasan, Art Center, PICC, Heart Center, Lung Center, at mga katulad

·        Road Widening – Circumferential and Radial Roads

2.     Pagsuporta sa “beautification projects” ng pamahalaan:

·        Dredging of Rivers and Esteros

·        Clean & Green Program

3.     Pagpapatupad ng “economic development projects” ng pamahalaan:

·        Tondo Foreshore Development Project – na naglalaan sa malaking bahagi ng lupain ng Tondo Foreshore para maging “industrial sites”

·        International Fish Port Project

·        Export Processing Zones

 

Dahil sa hindi magandang karanasan sa demolisyon at relokasyon, at bunga na rin ng pagtutol ng mga maralitang pamilya na apektado rito, napilitan ang pamahalaan na suriin ang kaniyang sagot at patakaran sa suliranin ng iskwating sa mga huling bahagi ng dekada ’70.  Ang pagsusuring ito ay nagbunga ng pagpihit sa mga patakaran mula sa paglilinis at relokasyon ng mga iskwater patungo sa pagsasaayos ng mga siksikang lugar at pagbibigay ng proyektong pabahay sa pamamagitan ng “sites and services.”

 

Noong Hunyo 11, 1977, sabay na nilikha ang Letter of Instruction No. 555 at 557 na siyang tuwirang deklarasyon ng pagpapatupad ng “Slum Improvement, Upgrading of Sites and Services, at Zonal Improvement Program” bilang alternatibo ngunit pangunahing estratehiya sa pagharap sa suliranin ng nagsisiksikan (congested) iskwater at iba pang tipo ng maralitang komunidad.  Ito ay naging bahagi ng isang pambansang patakaran na tinaguriang Slum Improvement and Resettlement (SIR) Program.

 

  Ang Tondo Foreshore at Dagat-Dagatan Project ang kauna-unahang pagsisikap ng pamahalaan sa komprehensibong pagsasaayos at pagbibigay pabahay sa ilalim ng sites & services program ng pamahalaan.  Inutang ito sa halagang US $32 milyon sa World Bank na ginagabayan ng sumusunod na prinsipyo at layunin:

 

1.                 Maksimum na retensyon sa lahat ng istruktura;

2.     Minimum na dislokasyon ng mga maralitang pamilya;

3.     Maksimum na partisipasyon ng mga maralita sa pagpaplano at implementasyon;

4.                 Pagpapatupad ng “land tenure system” upang makamit ang pagmamay-ari sa lupa;

5.                 Integrated physical and socio-economic development; at

6.                 Kakayahan (affordability) ng mga benepisyaro

 

Ang “Slum Improvement Policy” ay ipinatupad ng pamahalaan sa Metro Manila sa pamamagitan ng “Zonal Improvement Program” (ZIP, MMC Executive Order 6-77) na naglalayong isaayos at paunlarin ang may 415 komunidad-maralita kabilang dito ang tinaguriang “Area of Priority Development” na may kabuuang 274, 270 maralitang pamilyang apektado at ang 638 ektaryang lupain na nasasakupan ng apat na syudad at 13 munisipalidad ng Metro Manila.  Ang World Bank ay nagpautang ng halagang US $104 milyon para sa proyektong ito ng pamahalaan sa Metro Manila.

 

Matapos ang isang taon, inilabas ang Urban Land Reform Act sa pamamagitan ng PD 1517 noong Hunyo 11, 1978 na ipinaiilalim ang lahat ng lupaing urban sa pangangasiwa ng pamahalaan.  Sinundan ito ng Proklamasyong 1893 na nagdeklara sa buong Metro Manila bilang “ Urban Land Reform Zone (ULRZ)”.  Noong Setyembre 11, 1979, ipinatupad ang ULRZ sa pamamagitan ng mga “area for priority development” (APD) na pinaplano sa ilalim ng “urban upgrading projects”.

 

Ang pagsasakatuparan ng mga APD projects ay sa pamamaraang:

 

1.                 Pag-aalis ng nagsisiksikang  mga tirahan sa pamamagitan ng “reblocking”;

2.                 Pagbibigay ng mga “core housing units”, water lines, drainage & sewer lines, toilet facilities, pathways, kalsada at iba pang serbisyong pangkomunidad;

3.                 Pag-asa sa kakayahan ng mga residente sa pamamagitan ng “self-help projects”;

4.                 Pagbibigay ng mga “livelihood projects”; at

5.                 Pagpapatupad ng “land tenure system” tungo sa pagmamay-ari ng lupa.

 

Sa halip na magkaroon ng magandang resulta, ito ay nagbunga ng maramihang dislokasyon at kawalan ng katiyakan sa pagmamay-ari sa lupa, pagbabayad ng napakataas na singilin sa pagpapaunlad at buwanang bayad sa amortisasyon, at ng diskwalipikasyon ng mga pamilyang naninirahan nang walang kontratang pinirmahan at yaong walang sampung taon sa paninirahan simula noong 1978 sa pag-iral ng PD 1517.

 

Sa panahon ng matinding paghahari ng diktadurang rehimen ni Marcos, ang naunsyaming pagrerebolusyon ng bayan ay muling sumiklab at nagpanibagong sigla.  Natutong mag-organisa, kasama ang iba pang sektor ng lipunan, ang mga mamamayan sa maralitang komunidad.

 

Panahon ito nang pinag-iibayo ng dayuhan ang kanilang kontrol sa bansa sa pamamagitan ng mga bangko rito.  Ano ang dikta ng World Bank sa rehimeng Marcos?  “Nasa kalunsuran ang pinakamataas na antas ng pampulitikang kamalayan ng mamamayan kaya’t dito rin pinakamalaki ang banta ng kaguluhan!”  Ito ang pinakamalalim na dahilan ng malawakang kampanyang demolisyon noong 1982.

 

Nang mabigo si Marcos sa kaniyang mapanupil na diktadura sa pag-aalsa ng mamamayan noong Pebrero 1986, ano ang nangyari sa pabahay?  Ang rebolusyon na ginawa ng mga mamamayan sa EDSA ay mabilis na ginawang “kontra-rebolusyon” ng gobyernong Aquino.

 

Sa panahon ng administrasyong Aquino, nagpatuloy ang demolisyon at relokasyon.  Kung mayroon man itong matingkad na programa para sa maralitang-komunidad, ito’y walang iba kundi ang pagkabuo ng Presidential Commission for the Urban Poor (PCUP) noong huling bahagi ng 1980s. Naging pangunahing instrumento ang PCUP upang paasahin sa kawalan ang mga maralita. Ang PCUP ay binuo ng Administrative Order No. 82. Ang Housing and Urban Development Coordinating Council (HUDCC) ay binuo naman sa Executive Order 90 ng Malacañang.

 

Bago natapos sa panunungkulan ang administrasyong Aquino noong 1992, naipasa nito ang Batas para sa Panlunsod na Kaunlaran at Pabahay (Urban Development & Housing Act -- UDHA o RA 7279) noong Marso 1992.  Ngunit gayundin, maging ang batas at programang ito ay hindi nakapagharap ng mga katugunan sa mga suliranin ng mga maralitang tagalunsod.

 

Sa ilalim ng administrasyon ni Ramos, higit pang pinag-ibayo ang kampanyang pamahalaan sa pagtataboy sa mga maralita at iskwater mula sa mga sentrong bayan, hindi lamang sa Metro Manila.

 

Nakapaloob ang programang ito sa Medium-Term Philippine Development Plan (MTPDP) ng naglalayon diumanong magdala sa Pilipinas sa paraiso ng kaginhawahan bilang isang “newly-industrializing country”!  Pinakamalapit na halimbawa ng MTPDP para sa maralita ay ang “Urban Renewal Program” na ipinatupad ng nagdaang diktadura ni Marcos. Ang kaibahan lamang, mas malawak ang sasaklawin ng MTPDP. Hindi katulad ng URP ni Marcos na nakapokus lang sa Metro Manila.

 

Sa ilalim ng MTPDP, apektado ang lahat ng mga maralita na naninirahan sa mga urban centers sa labas ng Metro Manila na siyang tinukoy para gawing “regional growth centers”.

 

Ang Kasaysayan ng Pakikibaka ng mga Mamamayan sa Maralitang Komunidad

 

Ang interes ng mga mamamayan na naninirahan sa mga maralitang komunidad ay hindi limitado sa usaping lupa at pabahay lang, kundi sa pangkabuuang reoryentasyon o pagbabago sa sistemang iilang lang ang nakikinabang kaysa higit na nakararaming maralitang mamamayan.

 

Ang pakikibaka ng mga maralita ay kinatatampukan ng pagpapaunlad ng kanilang pagkakaisa at kapangyarihan para maimpluwensyahan o mabago ang umiiral na sistema sa lipunan.

 

Ang mga taong 1900 hanggang 1920s ay kinatatampukan ng pagkakabuo ng mga “mutual aid societies” sa mga empresa, pabrika ng tabako at sigarilyo, daungan, imprenta at mga pagawaan ng sapatos.  Sa una, mas kagya’t na pagtugon lamang sa kanilang mga kagya’t na mga pangangailangan ang naging dahilan ng mga samahang ito.

 

Noong mga 1930s ang pakikibaka para sa karapatan sa paninirahan ay naging tuwirang bahagi ng pakikibaka ng mga manggagawa.  Ang malawakang welga noong 1934 ng mga manggagawa sa mga pabrika ng tabako at sigarilyo ay inilunsad ng Kaisahan ng Manggagawa sa Tabako at ng Katipunan ng mga Anakpawis sa Pilipinas, isang progresibong samahang manggagawa.

 

Idinulot ito ng kalagayang hindi sapat na ikita ng mga manggagawa para matugunan ang kanilang pangangailangan para sa pagkain, bahay, kasuutan at iba pang mga pangangailangan.

 

Ang mga manggagawa noon ay mulat sa kanilang kalagayan sa lipunan bilang isang uri na may misyong wakasan ang pagsasamantala.  Nakibaka ang mga manggagawa hindi lamang bilang mga sahod-alipin sa kamay ng mapagsamantalang mga kapitalista kundi naggigiit din ng mga demokratikong karapatan at mga lehitimong kahilingan kabilang na ang usaping pabahay.  Sa pakikibakang ito, naipagtagumpay ang kauna-unahang mga “tenement housing” at “barrio obrero” na napilitang kilalanin ng gobyerno.

 

Pero ang magandang simulaing ito ay naunsyami sa pagkakalustay ng mga huwad na lideratong pumalit sa mga progresibo at sinserong pamunuan.  Tuluyang nabigo ang pakikibakang nasimulan.  Ang paggigiit ng mga demokratikong karapatan, kabilang na ang kahilingan sa pabahay ng mga maralita ay nawalan ng tanglaw at naudlot.

 

Ang masigasig na pagkilos ng Federation of Tondo Foreshoreland Tenants Association at ilan pang mga organisasyon ng maralita noong 1950’s, ay nakakuha ng mga kongkretong tagumpay sa pagpatibay ng batas na nagpapahintulot sa kanilang pagkakamit ng lupa sa Tondo Foreshore (RA 559, RA 907, RA 1597 – Tondo Foreshore Act), kasama na ang lugar ng Manila Abattoir sa Vitas, ang komunidad ng Barrio Fugoso at ang Fisherman Village sa Bangkusay.

 

Gayunman, hindi lubos ang tagumpay ng mga mamamayan bunga ng pagkakaagnas ng pederasyon.

 

Noong 1960s, nagkaroon ng mga kusang paglaban ang mga maralita sa kampanyang demolisyon.  Pero ang mga ito’y nananatiling hiwa-hiwalay kaya’t ang pabugso-bugsong paglabang ito ay agad na binigo ng mas makapangyarihang puwersa, laluna sa armadong lakas ng pamahalaan.  May mga samahang pagkomunidad na nabuo pero ang kalakhan sa mga ito ay nagagamit ng iba’t ibang mga pulitiko lalo na kapag may eleksyon.  Ang nasa isip ng mga lider sa komunidad noon ay kung paano maging “malakas” sa gobyerno at “malapit” sa kapangyarihan!

 

Samantala, ang samu’t-saring problema sa lipunan ay mistulang bulkan na sasabog na!  Ang kilusan sa pagka-makabayan na sinimulan ni Recto noong mga 1950’s at itinaguyod ng mga negosyanteng Pilipino ay ibayo pang nahinog.

 

Nabuo at naipalaganap ang pagsusuri sa lipunang Pilipino at ang pangangailangan ng isang radikal na pagbabago.  Dumami ang mga aktibistang pampulitika laluna mula sa hanay ng kabataan.  Maraming mga nabuong balangay ng Kabataang Makabayan (KM) sa maralitang komunidad.

 

Pumutok ang mga pampulitikang demonstrasyon hanggang sa Sigwa ng Unang Kwarter noong 1970.  Ang mga aktibistang kabataan ay nagpunta sa mga komunidad at doo’y masaklaw na ipinaliliwanag ang mga problemang panlipunan.  Repleksyon ito ng pag-unawa sa mga kontradiksyon sa lipunan.

 

Ang pag-unlad ng kamalayan ng mamamayan ay nakahugis sa pagkilos at organisasyon ng mga maralita sa Tondo nang ang mga nalalabing kasapi ng Tondo Foreshoreland Tenants Association ay nagbuo ng isang mas malakas at nagkakaisang orgainisasyon – ang Council of Tondo Foreshoreland Community Organization (CTFCO).  Ito ay masigasig na kumilos para sa pagpapatupad ng RA 2439 na sumusog sa RA 1597. Makalipas lamang ng isang taon, ito ay naging isang malakas na samahang nakapagkilos ng 5,000 maralita upang igiit sa Malacañang ang kanilang kahilingan kaugnay ng lupa at pabahay. 

 

Ang CTFCO ay nawasak bunga ng panghahati ng Estado sa pamunuan nito. Isang naging paraan dito ay ang pagbili ng Estado sa mga mabubuway na lider ng samahan. Ngunit mula sa mga nalalabing sinserong lider, itinayo ang Zone One Tondo Temporary Organization (ZOTTO) noong 1970 na mas binigyan ng kahalagahan ang pagsunod at paniniwala sa lakas ng mamamayan (people power) para kamtin ang kanilang kahilingan sa lupa at pabahay. Dito nagmula ang ZOTO na sumaklaw noon ng walong (8) baryo at may 113 aktibong samahang masang pinamumunuan kaugnay ng pakikibaka sa lupa at pabahay. Pinamunuan ito ng kanilang lider na si Trinidad (Trining) Herrera.

 

Ang patuloy na pagsigla ng gawaing pag-oorganisa sa hanay ng mamamayan at pagsulong ng pakikibaka nito ay nagresulta sa pagkakabuo ng Alyansa ng mga Pangmamamayang Samahan na nagsilbing organisasyong sumasaklaw sa kabuuan ng Tondo Foreshoreland noong Oktubre 7, 1973.  Kasabay nitong nabuo ang Liaison Committee na nakikipag-ugnayan sa mga samahang sibiko at mga ahensya ng pamahalaan na makakatulong sa pagkakamit ng kanilang mga kahilingan.

 

Nang ipataw ni Marcos ang Martial Law, ipinagbawal ang maraming organisasyon, mga pagtitipon at pagkilos.  Pero nagpursige ang mga samahang pangkomunidad sa pag-oorganisa.  Sumanib dito ang ilang progresibong taong-simbahan at mga aktibistang nagpursige sa hayagang pagkilos kahit na sa ilalim ng teroristang paghahari ni Marcos.  Tampok sa pamamarang ginamit sa pag-oorganisang komunidad ay ang pamamaraang Alinsky, isang radikal na organisador na humalaw ng mga aral mula sa karanasan ng pag-oorganisa ng mga maralitang komunidad. 

 

Makalipas ang isang taon ay itinatag ang Ugnayan ng mga Samahan ng Mamamayan ng Buong Tondo Foreshore – Navotas.  Ito ang samahang bumasag sa katahimikang dulot ng Martial Law nang isagawa nito ang Alay-Lakad noon Nobyembre 1974.  Ang pagkilos na ito na nilahukan ng 5,000 tao ay bilang pagtutol sa plano ng Malacañang na pagbalewa sa RA 2439, ang nagtatadhana ng pakikinabang ng mamamayan sa Tondo Foreshoreland.

 

Nagresulta ang pagkilos na ito sa pagtigil ng demolisyon at relokasyon at sa pagtitiyak ng partisipasyon ng maralita sa pagpaplano at pagpapatupad ng proyektong makakaapekto sa kanila.  Ang tagumpay na ito ay nabalewala nang pakawalan ng Estado ang kaniyang dahas sa mamamayan matapos ang mga matatamis na salita ng panlilinlang.

 

Hinuli ang mga lider ng maralita at binasag ang mga samahan kasabay ng mabangis na demolisyon at paglilipat sa mamamayan sa malalayong relokasyon. Ang mga proyektong bunga ng sabwatan ng Malacañang at World Bank ay inilako upang diumano’y siyang katuparan ng mga kahilingan ng mamamayan – mga proyektong pawang mahal at di-kayang bayaran ng mamamayan!

 

Ang organisasyon ng Maralitang Lungsod ay umabot sa mas malawakang saklaw nang mabuo ang Alyansa ng Maynila at Karatig Pook Laban sa Demolisyon at Presidential Decree 814 (ang dekretong nagtatadhana ng mekanismo ng leasehold sa Tondo).

 

Ibinandila nito ang “People’s Program” na naglalaman pangunahin, ng on-site development, in-city relocation at partisipasyon ng mga maralita sa pagpapasya sa mga plano at proyektong makakaapekto sa mga maralitang-lungsod sa pamamagitan ng isang espesyal na komisyon na may kinatawan ang mga maralita.

 

Sa panahon ding ito, ibinandila naman ng Zone One Tondo Organization (ZOTO)--Ugnayan ang “People’s Decree” na kanilang inilahad sa United Nations Habitat Conference sa Vancouver, Canada.  Nilalaman ng people’s decree na ito ang konsepto ng sosyalisadong lupa at pabahay bilang pag-iiba sa pribadong pag-aari kung saan ang lupa at pabahay ay pawang mga kalakal.  Itinayo rin sa panahong ito ang Ugnayan ng Maralitang Tagalunsod (UMT) na binuo ng 8 pederasyon at 50 lokal na samahang maralita sa Metro Manila.

 

Sa simula, maganda ang ibinunga ng mga pagsisikap na ito. Natutong mag-organisa ang mga maralitang nasa komunidad.  Pero ang pag-oorganisang ito ay nalulong na lamang sa paggigiit ng mga maliliit na isyu.  Mula sa isang maliit na isyu tungo sa ibang pang maliliit na isyu!  Nagbunga ito ng mga kagyat na pakinabang sa mga komunidad, kabilang na ang paggigiit ng “in-city relocation” gaya ng Dagat-Dagatan.  Pero ang mga pakikibakang ito ay humantong na lamang doon – sa mga kagyat na reporma.  Sa pagtanaw nito sa maliliit na isyu, ang mas masaklaw na isyu at ang mismong pinag-uugatan ng problema ay hindi na natuturol!

 

Gayunman, kapansin-pansing mula sa pakikibaka na limitado sa usaping pabahay at paninirahan ng mga mamamayan sa mga partikular na lugar o teritoryo.  Ang pagkakabuo ng People’s Program at People’s Decree ay sumalamin sa pag-unlad ng kamulatan at pagiging masaklaw ng pakikibakang komunidad mula sa mga teritoryal na interes patungo sa interes at pakikibaka ng sambayanang Pilipino.  Dito humugis at nabuo ang isang malinaw na kilusan ng mamamayang nakabase sa komunidad na di nakatali sa mga kagya’t at maliitang usapin at pinapaksa na ang pagbabago ng umiiral na kalagayan at sistemang panlipunan.

 

Habang nahumaling ang ibang samahang pang-komunidad sa mga pira-pirasong reporma ng gobyerno, ang iba naman ay namulat sa pangangailangang baguhin mismo ang panlipunang sistema.  Naniniwala ito na ang pakikibakang komunidad ay kailangang iugnay sa kabuuang pambansa-demokratikong pakikibaka ng sambayanan; nakaugnay laluna sa pakikibaka ng mga manggagawa’t magsasaka!  Nakikibaka ito para sa reporma, hindi sa pabalat-bunga na reporma, kundi itinuturing nito na ang pakikibaka para sa kagalingan ay bahagi ng kabuuang pakikipaglaban para maitayo ang isang tunay na gobyerno ng bayan, isang gobyernong magpapatupad ng mga saligang pagbabago sa lipunan! Ilan sa mga naging tanyag na lider ng organisadong pwersa ng maralitang tagalunsod ay sina Trinidad Herrera, Mariano Canonigo at Oca Francisco na nagsimula bilang mga organisador sa hanay ng mga komunidad maralita.

 

Nagpatuloy ang mga pagsisikap na ito sa kabila ng mga kahirapang dulot ng Martial Law. Hindi lamang ang mga lokal na samahang pang-komunidad na nagtatanggol ng kanilang paninirahan ang nabuo kundi pati na ang mga Alyansa’t Pederasyon na nakaugnay sa mas malawak na kilusan!  Isa ito sa malaking dahilan sa pagkakahiwalay at pagbagsak ni Marcos at ng kaniyang diktadura.

 

Ang naging sagot ng maralitang lunsod sa “Last Campaign” ng demolisyon noong 1982 ay ang pagkakabuo ng Alyansa ng mga Maralita Laban sa Demolisyon (ALMA), na binubuo ng 7 malalaking organisasyon sa Metro-Manila.  Sa pamumuno ng ALMA, muling napasigla ang nananamlay na pakikibaka ng mga maralita at nakabig ang pakikiisa at tuwirang paglahok ng iba’t ibang institusyon, personahe at mga taong-simbahan.  Nabuo rito ang isang pananaw na ang pakikibaka ng mga maralita ay di dapat lamang manatili sa pakikibaka kaugnay ng demolisyon, pabahay at kapaligiran, kundi kailangang nakaugnay ito sa kabuuang pakikibaka ng mamamayan para sa pagbabago ng lipunan.

 

Pero nagkaroon din ng malaking pagkukulang sa pagkilos sa mga maralitang komunidad. Tumingkad ito matapos ang bulwak ng kilusang masa noon 1983.  Sa harap ng masisiglang pampulitikang pagkilos noon, ang naasikaso lamang sa mga komunidad ay ang mga pampulitikang pormasyon at organisasyon.  Nakaligtaan at napabayaan ang mga tradisyunal na mga samahang pangkomunidad!  Halos puro rali at demonstrasyon na ang naaasikaso. Nakaligtaan ang mga pakikibakang pang-komunidad na may malaking tulong din sana sa pag-oorganisa,  lalung-lalo na sa mga mamamayan sa komunidad.

 

Paghalili ni Aquino kay Marcos, naging aktibo ang iba’t ibang pampulitikang pwersa at grupo na matatagpuan na rin ngayon sa mga komunidad.  Ang iba’t ibang organisasyon ng maralitang lungsod kasama ang iba’t ibang institusyong nakikiisa sa kanila ay kagyat na naglahad ng mga kahilingan sa bagong administrasyon.

 

Ang ZOTO, CUPAP at PAMANA ay nagbikis para buuin ang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralita ng Lungsod (KPML).  Inihain nito sa Malacañang ang “People’s Proposal”, kung saan tampok na kahilingan dito ang pagpapatigil sa demolisyon at paniningil ng mga bayarin, laluna ang “cost of development” sa mga relokasyon, at ang pagbubuo ng isang espesyal na ahensyang pampanguluhan na may kinatawan ang mga maralita at magsisilbing mekanismo sa pagsasabuhay ng partisipasyon ng maralitang lungsod sa paglikha ng mga patakaran at programa.

 

Noong Hunyo 1986, ang KPML at ang Lakas ng Maralita ng Lunsod ay nagbigkis at binuo ang National Congress of Urban Poor Organizations (NACUPO) na may iisang proposal. Ang NACUPO ay pinamunuan ni Fred Repuno.  Ito ay naglalaman ng pagsusuri sa mga suliranin ng mga maralita (demolisyon, ebiksyon, mga bayarin, atbp.), mga suliranin at kahinaan ng umiiral na low-cost housing program at nagmungkahi ng mga kongkretong mga hakbangin.  Tampok na katangian nito ang pangmasang oryentasyon.

 

Sa harap ng kawalan ng kongkretong pagbabago sa kalagayan ng mga maralitang lungsod, nahati ang NACUPO – may mga tumahak sa landas ng kolaborasyon (tuwiran man o di-tuwiran) sa gobyerno at mas binigyang halaga muna ang pa