This Lecture about Lapu-Lapu, the Philippines' first successful defender of our shores, advocates the declaration of April 27 as an official national holiday to commemorate the Battle of Mactan where Lapu Lapu and his men defeated the Spanish conquistadores led by Ferdinand Magellan and set back Spanish colonization of the Philippines by more than 40 years. The author believes that April 27 should be commemorated officially like July 7, the founding date of the Katipunan revolutionary movement which led the Revolution against Spain. It is better to commemorate these victories than such occasions as the Fall of Bataan (April 9).  This was originally published in the Pilipino daily, Kabayan, August 24, 2000.

LAPU-LAPU: UNANG TAGAPAGTANGGOL NG KALAYAAN

Talumpati sa Okasyon ng Anibersaryo ng Pagkatatag ng Katipunan,University of the Philippines-Manila,  July 7, 2000. Unang inilathala sa pahayagang KABAYAN, Agosto 24, 2000.

Si Lapu-Lapu, na pinangalanang "Kalipulako" sa Proklamasyon ng Kalayaan ng Pilipinas noong 1898, unang naitalang matagumpay na tagapagtanggol ng ating pambansang soberanya laban sa dayuhang (Kastila) mananakop. Ang kanyang kabayanihan at mahusay na pagsasanggalang sa ating teritoryo't kapuluan ang naging daan ng kanyang pagiging simbola ng kalayaan, kahusayan at kadakilaang antas ng ating pambansang katangian.

Ang engkwentro sa Mactan ay nararapat lamang ipagdiwang bilang isang malaking tagumpay na dapat alalahanin ng lahat ng Pilipinong mapagmahal sa kalayaan. Dahil noong makasaysayang araw ng Abril 27, 1521, si Datu Lapu-Lapu ng Mactan at ang kanyang mga mandirigma ay pumaslang ng mananakop na Kastilang si Ferdinand Magellan at matagumpay na nagtaboy sa mga dayuhang mananakop.

Ngayon, ang Lapu-Lapu ay biru-biruang kilala bilang isang tanyag na isdang kumagat kay Magellan hanggang sa ito'y mamatay.  Ito ang dahilan kaya't si Lapu-Lapu ay pinangalan sa isang pulutong na isda.  Sa isang maliit na lugar sa mabakawang dalampasign ng Barangay Punta Engano, sa Isla ng Cebu ay nakatindig ang bantayog ni Datu Lapu-Lapu na armado ng espadang Kampilan at lapidang may ganitong nakaukit:

"Ang pook na ito ay tanda ng isang tagpo ng labanan noong Abril 27, 1521 sa pagitan ng mga Pilipinong pinamunuan ni Lapu Lapu laban sa mga Kastilang pinamunuan naman ni Magellan nagwakas sa ganap na pagkapanalo ng mga Pilipino.  Si Magellan ay napaslang at mula noon, si Lapu Lapu ay itinuring na unang Pilipinong nagpaurong sa pananalakay ng mga Yuropeo."

Itong talambuhay ng ating unang tagapagtanggol ng kalayaan ay isang handog para sa pinunong ito na nagwagi noong Abril 27, 1521 at pinaniniwalaan ng may-akda na ang araw na ito ay dapat ipagdiwang bilang isang pambansang kapistahan.  Mabuti pang palitan ang "Fall of Bataan" o "Bataan Day" (April 9) at ihalili ang petsang April 27 bilang pambansang pagdiriwang.  Sino ba si Lapu-Lapu at ano ang mga nalalaman natin tungkol sa kanyang magiting na pamumuhay at pag-uugali?

Ang mga magulang ni Lapu Lapu ayon sa kwento ay sinasabing sina Kusgano at Inday Puti.  Siya ay may nakatatandang kapatid, si Mingming.  Ang pangalang Mactan ay sinasabing nagmula sa kanyang lola, si Matang Mantaunas, na sinasabing isang makapangyarihang reyna sa kanyang kapanahunan.  Si Lapu Lapu ay isang pinaka-iginagalang na Bagani, isang matandang salita para sa mandirigma, kilala dahil sa kanyang katapangan at kakayahan ng pakikidigma.  Sinasabi rin na si Lapu Lapu ay ikinasal sa isang magandang Prinsesa, si Bulakna, na anak ni Datu Sabtano, at nagsilang kay Sawili na lumaking isang matapang na mandirigma gaya ng kanyang ama. 

Si Lapu-Lapu ay sinasabing isang di-pangkaraniwang tao na iginagalang na pinuno.  Sa panahon ng tanyag na Labanan sa Mactan na nagpakilala kay Lapu-Lapu bilang unang matagumpay na tagapagtanggol ng kalayaan ng ating bayan, sinasabing siya ay nasa kasukdulan ng kanyang pisikal na lakas sa pagiging isang lalaki.  Maging ang mananalaysay na Portuges na si Gaspar Correa na kumausap sa nakaligtas na tauhan ni Magellan sa India ay humanga sa pamamagitan ng nabuhay na saksi na nagsabing si Lapu-Lapu ay isang hari na nakitungo ng maayos at "nagpapalakas ng loob sa kanyang mga tauhan at nakidigma sa mga mas makapangyarihang mga tribo." (Lendas de India por Gaspar Correa, v.2, p. 630).

Gayunman, si Lapu-Lapu ay isa nang makapangyarihang pinuno ng isang alyansa o kompederasyon ng pitong tribo sa isla ng Mactan nang dumating si Magellan para sakupin ang isla para sa korona ng Espanya.  Ang katanyagan ni Lapu-Lapu bilang mandirigma ay kilala na kung kaya't si Sebastian de Elcano, ang humalili kay Magellan nang ito'y mapatay, ay inilarawan si Lapu-Lapu sa mga salitang ito:

"Mayroong islang malapit na tinatawag na Manthan (i.e. Mactan), ang hari nito ay higit na iginagalang bilang isang mahusay na lalaki sa sining ng pakikidigma at itinuturing na mas makapangyarihan sa lahat ng kanyang kapitnayon..." (sinipi sa Gonzalo de Oviedo y Valdez, Segunda Parte de la Natural y General Historia de las Indias Yslas y Tierra Firme de Mar Oceano, Villadolid, 1552 fol. Viii, verso).

Ang mga kasilang manunulat, bagaman may kinikilingan, ay nagtala at naglarawan ng makasaysayang kultura bago dumating ang mga mananakop at sibilisasyon na kanilang napagmasdan sa pamamagitan ng pakikisalamuha sa mga naninirahan sa ating mga isla.  Si Francisco Alcina, sa kanyang Historia de las Islas y Indios de Bisaya (MS 1668), ay naglarawan na kahit na ang pag-inom ng alak sa komunidad nina Lapu-Lapu ay isang seryosong gawain. " Sa pagdating ng mga bagay, maging pampulitikong proyekto, utos mula sa hari o sa kanyang mga opisyales, o kahit anong trabaho at kanilang tinatalakay ang pinakamabuti, pinakamabilis at pinaka madaling paraan upang maihatid ito, at kung sila'y nagkikita ng malungkot at walang kaunting alak upang bigyang buhay ang kanilang interes, sila'y nag-uusap muna nang mahinahon.  Subalit, matapos ang inuman, sila na nagmungkahi ay gagawin ito ng may kahusayan at ang mga tumugon ng may malayang pagpapasiya, lahat ng nagpasya na may pagkakapantay-pantay."
 

Mga Pangyayaring Nagpasimula ng Labanan sa Mactan

Ang unang paglalayag ng mga Kastila sa Pilipinas ay pinamunuan ng isang manlalayag na Portuges na si Fernao de Magalhaes (Pangalang Portuges) o Hernando Magallanes (Pangalang Kastila) o Ferdinand Magellan (na higit nating kilalang mananakop sa mga aklat ng kasaysayan ng Pilipinas) ay dumating sa gitnang bahagi ng Kabisayaan at kumuha ng mga ari-arian, sa pangalan ni Haring Carlos I ng Espanya sa Samar, Leyte at Cebu na  pinagsama sa iisang pangalang "Isla ni San Lazaro."

Dala ang bandila ng Espanya, si Magellan ay pinarangalan ng mga Kanluraning mananalaysay para sa kanyang "pagkakatuklas" ng mga grupo ng isla na ng magtagal ay pinangalanang Pilipinas, bilang pagpaparangal sa Hari ng Espanyang si Felipe II. Subalit, ang mga islang ito ay di na nararapat pag tuklasin. Ito ay matagal nang kilala ng mga tao sa Timog-Silangang Asya libong taon na ang nakalipas.  Ang mga Arabo, Hindu at  mangangalakal sa Tsino, at ang mga Portuges na rin ay dumating sa islang ito na mas nauna pa kay Magellan.

Sa gayon, hindi talaga si Magellan ang "nakatuklas" ng mga isla ng Pilipinas.  Subalit, siya ang nakatuklas ng ruta upang makapaglayag sa buong mundo sa pamamagitan ng pagdaan sa Kanluran ng Atlantiko, paibaba ng Amerika at patawid sa Pasipika upang makarating sa Silangan. Ang tunay na natuklasan ni Magellan ay ang "daang patungong India" na nabigong makita ni Columbus.  Pinaniniwalaan ni Columbus na ang Amerikang kanyang natagpuan ay ang Indies (India).

Ang mga tao sa mga islang nilakbay ni Magellan ay wala pang konsepto ng isang nasyon o bansa.  Subalit, mayroon na silang pang-unawa sa konsepto ng balangay (pamayanan) at kung paano nila protektahan at itaguyod ang kanilang kapakanan at ipaglaban ang kanilang interes laban sa iba pang mga interes. Ito ay nagpapahiwatig ng magkatuwang na proteksyon at benepisyo ng islang pinaglalaban nina Lapu-Lapu at kanyang mga tauhan laban sa mga Kastilang mananakop.

Ang mga kasapi ng pamayanan ni Lapu-Lapu sa Mactan ay nabubuklod ng matinding damdamin ng katapatan at pinag-isang wika, batas, seremonya, relihiyon, at mga trandisyunal na ugali.  nang magbanta ang panganib, sila'y humarap nang matatag.  Nagtulung-tulong sila upang makipaglaban sa pagtatanggol sa kanilang bayan at pamumuhay  na malaya.

Ang mga Kanluranin ay tumutukoy sa Silangang mga pamayanan bilang tribo o tribolismo, nang sa huli'y umunlad patungo sa Nasyonalismo, nang magkakahiwalay na tribo ay magkaisa sa iisang malaking grupo o bansa matapos mapagtantong ang kabutihang dulot ng pagkakaisang pulitikal at ang magulong mga pangyayari sa pagkakawatak-watak at mga tunggalian.  Ang nasyonalismong Pilipino ay nagmula sa mga maliliit na pamayanang tinatawag na balangay o barangay. Gayon din ang nasyonalismo ng mamamayang Bangsa Moro. Sa pagdating ng mga Kasila noong Ika-16 na siglo, ang kapuluang ito ay pinananahan ng pamayanang Malay gaya ng pinamunuan ni Lapu-Lapu, bawat isa ay pinamumunuan ng isang datu o raha na namamahala ng batas at kanilang mga gawain. Mapaghangad sila sa kalayaan at nakahandang magbuwis ng buhay upang ipaglaban ito kung kinakailangan.

Sa simula ng kanyang pagpunta sa mga isla, si Magellan ay sumuway na sa lokal na batas at tradisyon. Nagkamali rin siya sa pagsangkot sa internal o panloob na kontradiksyon sa pamamagitan ng pagpanig nito sa pangunahing kaaway ni Lapu-Lapu, si Humabon ng Isla ng Cebu.

Humingi ng buwis si Magellan kay Lapu-Lapu subalit, tumanggi ang huli at nagsabing si Magellan ang dapat magbayad nito.  Hiningi rin ni Magellan kay Lapu-Lapu na isailalim ang sarili kay Humabon, ang kanyang pangunahing kaaway.

Di gaya ni Humabon, si Lapu-Lapu ay may tapang ng loob na tumanggi sa mga kagustuhan ni Magellan na kilalanin ang kapangyarihan ng Espanya, tanggapin ang Kristiyanismo at iwanan ang sariling kinagisnang katutubong relihiyon.  Hindi niya pinaniniwalaan ang mga pangako ng mga mananakop at kanyang napagtanto ang panganib ng pagtanggap ng iniluluhog na pakikpagkaibigan at proteksyon sa kalayaan at pamumuhay ng mga tao.

Si Lapu-Lapu ay isang maalalahanin at isang taong puno ng pangarap.  Hindi man lamang siya nasilaw sa mga bago at kaakit-akit na bagay na dala ng mga Yuropeo gayundi sa kanilang makikintab na baluti at mga sandata.

Nagulat si Magellan sa 'di-pagsunod ni Lapu-Lapu, ang pinuno ng maliit na isla.  Inaasahan niyang magiging masunurin din ito gaya ng Raha ng Cebu, si Humabon na pumayag pang pabautismuhan (baptize) ang sarili, ang mga asawa't anak, pati na rin ang mga tagasunod nito.  Sila rin ay nangako ng katapatan sa malayo't di-kilalang hari ng Espanya at maghandog pati ng regalo para rito. 

Batid ang paghamon ni Lapu-Lapu. inutusan ni Magellan ang sangay ng mga mandaragat sa ilalim ng pamumuno ni Konstable Gonzalo Gomez de Espinosa na magtungo sa Mactan.  Sa pagdating nila sa nayon, ang ikinilos nila ay parang hayop.  Pinagsamantalahan nila ang mga kababaihan, ninakawan ang bayan at bago umalis ay sinunog ang lahat ng mga madaanang tahanan.

Matapos ang malupit na kaparusahan, nagdemanda si Lapu-Lapu kay Magellan ng sapilitang buwis na binubuo ng may tiyak na bilang ng mga baboy, kambing, manok, buko at malaking bulto ng bigas.  Si Lapu-apu, sa katunaya'y nag-alok lamang ng 2/3 na bayad ng kabuuang bilang na hinihingi. Tinganggihan ni Magellan ang kanyang (Lapu-Lapu) alok.  

Si Magellan ay nag-anunsyo sa kanyang mga tauhan ukol sa pamumuno nito sa isang ekspedisyon upang parusahan at bigyang leksyon si Lapu-Lapu.  Nagtaka ang lahat nang marinig ito.  Ang lahat ng nasasakupan ni Kapitan Juan Serrano, maging ang kanyang pinsan ay tumanggi sa kanyang pasya. Mahigpit nilang sinabi na labag sa kolonyal na patakaran ng Espanya ang makialam sa lokal na pulitika at pinaalala rin nila kay Magellan na ang mismong iniatang sa kanila ng hari ay ang makita ang daang pakanluran sa Spice Island o ang Molukas at magdala ng panrekado sa Espanya; at hindi upang manakop at baguhin ang mga pagano tungo sa Kristiyanismo.  Pinakiusapan nila si Magellan na lumayo't iwan na lamang ang Cebu at magtungo sa Ternate. 

Matigas ang ulo ni Magellan. Paulit-ulit niyang pinagpasiyahang parusahan si lapu-Lapu at mamuno ng isang paglalakbay laban dito.  Sa bandang huli, kinuha ng kanyang mga tauhan ang kanyang atensyon upang alamin ang utos ng hari, na ang Kapitan Heneral o Kumander ay kinakailangang maiwan kasama ang mga hukbong pandagat at hindi itaya ang buhay sa mga lupain.  Nag-isip si Magellan pagkarinig nito at animo'y nakumbinsi; ngunit nang marinig niya ang isang tao -- na marahil ay si Sebastian del Cano na nagsasabing sa kanyang edad, ang isang lalaki ay 'di na dapat sumali sa mga labanang kamay sa kamay, na nagpapahiwatig na siya'y matanda na at laos na.  Labis na nag-alala si Magellan.  Dito nasaktan ang kanyang amour propre.

Muling nanawagan si Magellan ng may pagtatapos ang kanyang gagawing plano at hindi niya pipilitin ang sinuman sa kanila na makilahok sa binabalak na ekspedisyon laban kay Lapu-Lapu.  Isasama lamang daw niya ang mga nais magboluntaryo, dagdag pa rito ang krus ni Kristo at ang tulong ng kanyang Patron, ang Birhen ng Tagumpay.  Ayon sa kanya, siya ay magtatagumpay sa labanan bilang sundalo ni Kristo.

Ang mga tauhan ni Magellan ay nangagsipagtaka. Inakala nilang nawawala sa katinuan ang kanilang Kapitan Heneral.  O kaya'y, nakulam na.  Hindi na siya kinakitaan ng interes na magkarga ng mahahalagang gamit sa kanyang sasakyang pandagat.  Ngayon, mas naging mahalaga sa kanya ang pagliligtas ng mga kaluluwa. 

Ang Raha ng Cebu na si Humabon, na may sama ng loob sa pinuno ng Mactan, ay nag-alok kay Magellan na manatili na lamang si Humabon na nakamasid sa malayo upang makita kung paano lumaban ang mga Kastila.
 

Ang Tagumpay sa Mactan

Ang paglalayag nina Magellan ay binubuo ng 60 tauhan sa grupo: mga taga-pamahala ng barko, mga sundalo, mga marino, kasama si Enrique, ang kanyang matapat na aliping Malay, si Pigafetta at ilan pang iba. 

Ang Raha ng Cebu, si Humabon, ay sumama sa paglalakbay bilang tagamasid.  Ang mga tauhan naman ni Magellan ay nasa corselets at may dalang espada, sibat, harquebuse, at crossbows.  Lulan ng tatlong maliliit na barko ay dumaong sila ng hatinggabi sa Mactan. Bago sila umatake, pinadala ni Magellan sa pampang ang isa sa kanyang mga tauhan na si Cristobal el Moro upang sabihin kay Lapu-Lapu ang alok na pakikipagkaibigan ni Magellan sa pamamagitan ng pagpapasakop sa hari ng Espanya, pagpapasailalim sa Kristiyanong Raha ng Cebung si Humabon at pagbabayad ng buwis sa Kastila. Kung sila'y tatanggi, pagmamalaki ni Magellan, ay makikita niya kung paano sumugat ng isang mortal ang sibat ng mga Kastila.

Sa mensaheng ito ni Magellan ay sumagot si Lapu-Lapu na kung ang mga Kastila ay may mga sibat at lanseta, ang kanyang mga tauhan naman ay mayroon ding kawayang sibat at tulos ng kahoy na pinainit ng apoy.

Sa pagpapakita ni Lapu-Lapu ng 'di pagkatakot, si Humabon ng Cebu ay muling nakipagpakita ng mga sundalo kay Magellan, subalit, tumanggi pa rin ang huli.  Hindi makadaong ang bapor sa pampang dahil sa kababawan ng tubig at mga nagkalat na koral.  Ang mga Kastila, dala ang kanilang mabibigat na baluti at mga sandata ay kinakailangan upang maglunoy sa pampang. Sinalubong sila ng humigit-kumulang 1,500 mandirigma ni Lapu-Lapu na nahahati sa tatlong grupo na gumagawa ng pambihirang ingay sa pamamagitan ng digmaang-sigaw (warcry).  Pinasabugan at pinaputukan sila ng mga mananakop sa loob ng kalahating oras subalit, ito'y nagdulot lamang ng maliit na pinsala dahil sa kahsirapan sa malayong distansya nila mula sa mga mandirigma ng Mactan.

Ang mga sundalo ni Lapu-Lapu, sa pagkakatunghay sa mga di-epektibong armas ng mga Kastila dahil sa kalayuan nila nang paputukin, ay mas tumapang pa at nangagsipaghagis ng kanilang mga sibat, pana at bato.  Sa pagnanais naman na paghiwa-hiwalayin at lituhin ang mga mandirigma ng isla, iniutos ni Magellan sa kanyang mga tauhan na sunugin ang kalapit-nayon.  Tinupok ng apoy ang ilang mga bahay na lalong ikinagalit ng mga mandirigma ng Mactan, at dali-dali naman pinuntahan ng iba ang kinaroroonan ng mga Kastila at pinatay ang dalawa rito.  Napuna rin nilang ang mga binti ng sundalong Kastila ay 'di napoprotektahan ng baluti.  Ang mga taga-isla ay dagling iniumang ang kanilang mga pana rito at isa sa mga tinamaan ng mga palasong may lason ay ang binti ni Magellan.  Napag-alaman ni magellan na ang kanyang mga tauhan ay nanganganib nang malipol kaya't iniutos niyang sila'y umatras na at marami naman ang hindi nagdalawang-isip na sumunod. Naiwan ang anim o walong kalakihan kasaman ang sugatang Kapitan Heneral.  Kahit pa sugatan si Magellan ay tinuloy pa rin niya ang pakikipaglaban upang gawing abala ang mga kaaway habang tumatakas ang kanyang mga tauhan patungo sa ligtas na lugar.  Habang  umaatras at lito, isang mandirigmang mula sa Mactan ang nakalapit kay Magellan upang saksakin ang mukha nito ng kawayang sibat. Si Magellan ay nakipagbuno sa kanyang katunggali nang muling tamaan ng sibat subalit, habang binubunot niya ang kanyang espada ay isa naman ang sumaksak sa kanyang braso. Dali-daling nagtakbuhan ang iba pang mga katutubong mandirigma patungo sa kolonyalistang Kapitan at tinaga ang kanyang kaliwang binti na naging dahilan ng kanyang pagkakahandusay.  Pagkakita sa nakalustay na bangkay ni Magellan, ang kanyang matatapat na kasamahan, si Pigafetta at ang mga sugatan ay umatras sa kanilang barko at nagsisimula nang mags-alisan.

Ang masalimuot na labanan ay naganap noong Abril 27, 1521, at si Lapu-lapu at ang kanyang mga tauhan ay lumaban sa pamamagitan ng katutubong mga sandata, ay nag-ani ng tagumpay.  Ito'y isang dagok sa dayuhang kaaway at mahusay na pruweba ng kanilang katapangan at kakayahan sa pakikidigma.  Bukod sa aspetong militar, ang mga nagawa ni Lapu-Lapu ay hindi maabot ang kahalagahan.  Mula sa pulitikal na pananaw, siya'y isang kampeon ng karapatang pantao.  Ang karapatang itaboy ang dayuhang pananakop, ang ipagtanggol ang kanilang bayan at paraan ng pamumuhay , ang karapatang mabuhay ng walang nakikialam mula sa labas.  Ipinakita ni Lapu-Lapu sa pamamagitan ng mga halimbawa ang kahalagahan ng karapatang-pantao ang isakripisyo ang kanyang buhay kung kinakailangan.  Itinaguyod niya ang tradisyong inilipat mula sa henerasyon ng mga Pilipinong katutubo.  Mula sa panahong yaon, maraming mga kalalakihan at kababaihan sa mga isla ang nag-alay ng buhay para sa kalayaan.  Marahil si Lapu-Lapu ay ang unang bayani ng ating lahi. Siya ang ating unang mamamayang makabansa. Marami ring inaning mga tagumpay na ganito ang mamamayang Bangsa Moro laban sa pananakop ng Kastila, Amerikano at Hapon.

Ang mga naging bunga

Ang mga paliwanag ni Pigafetta at iba pang mga saksi sa bunga ng tagumpay ni Lapu-Lapu sa Mactan ay naging tanyag sa lahat, kahit na sa mata ng kolonyalismong dayuhan. Ito ay mahalaga dahil ipinapahiwatig nito ang matatag at matibay na pag-uugali ni Lapu-Lapu. Isinulat ni Pigafetta ang mga nangyari kay Magellan matapos itong maiwasan sa pampang ng Mactan:

"Sa hapon, ang Kristiyanong hari (si Humabon) ay nagpadala ng mensahe ng may pahintulot sa mga tao na kung ibibigay sa kanila ang Kapitan at ang ibang napatay na kalalakihan ay bibigyan namin sila ng anumang bagay na kanilang hihilingin.  Sumagot sila na hindi nila ibibigay ang ganoong uri ng tao, gaya ng iniisip nila.  Hindi nila ito ibibigay kapalit ng lahat ng yaman sa mundo, bagkus itatago nila ito bilang alaala ng kanilang tagumpay."

Ang pagtanggi ni Lapu-Lapu na ibigay ang bangkay ni Magellan kapalit ang lahat ng kayamanan sa mundo ay nagpapakita na si Lapu-Lapu ay isang taong hindi masusuhulan ng anumang materyal na kayamanan. Di tulad ng ating mga kilalang lider na madalas madaling mabili ng dayuhan o may utak mersenaryo.  Ang karangalan ng isang tao ang higit na mahalaga para kay Lapu-lapu, na pinaniwalaan ng mga mananalaysay na binubuo ng tradisyon ng mga taga-Silangang Mindanao at pinunong mandirigma ng Bisaya, ang pagtatago ng bangkay ng mandirigmang kaaway.  Para sa mga baganis o mga uring mandirigma ng Bisaya noong panahong iyon, ang tradisyong ito ay isang mahalagang ritwal matapos ang isang labanan o pagtatalo.  Ipinakita ni Lapu-Lapu sa mga dayuhang mananakop na hindi siya masusuhulan o mabubulag sa materyal na kayamanan.  Ito ang kanyang dahilan ng pagiging mahusay at kagalang-galang na mandirigmang napapahalaga sa karangalan at kalayaan higit sa lahat ng kayamanan sa mundo.  Ang tagumpay at kabayanihan ni Lapu-Lapu sa labanan sa Mactan ang nagpaatas at nagpatigil sa pananakop ng Kastila sa mga isla ng Pilipinas sa loob ng 35 taon.  Nito lamang 1556 muli na namang nagtayo ang mga Kastila ng kanilang unang kuta sa ating mga isla.

Bagaman sa ating bansa ngayon, maliit pa rin ang pagkilala sa kabayanihan ni Lapu-Lapu at ang tagumpay sa Mactan.  Lokal na pagdiriwang sa Bisaya ang ginagawa para kay Lapu-Lapu. mayroon lamang isang pangunahing bantayog kay Lapu-Lapu: sa Opon, Mactan. Karapat -dapat siyang parangalan bilang ating unang tapagtanggol ng kasarinlan at kalayaan sa bansa. Di sapat na ipangalan lamang sa isang kilalang isda.
 

Bibliograpiya:

1. Agoncillo, Teodoro A. Magellan and Lapu-Lapu. Fookien Times Yearbook, 1965, p. 634.

2. Alcina, Francisco, Historia de las Islas e Indios de Bisaya, MS 1668.

3. Correa, Gaspar, Lendas de India, Vol. 2, p. 630.

4. Cruz, Gemma, "Making Little Hero of Mactan."

5. Estabaya, D. M., 445 Years of Lapu-lapu, Weekly nation 1: 26-27, April 25, 1966.    

6. Pigafetta, Antonio, Primo Viaje en Torno al Globo Terraqueo, Corredato di Notte de Carlo Amoteti, Milano, 1800.